Varlık ve Hiçlik

Sartre görünen şeyin arkasında ulaşılmaz gerçek öz aramak yerine varlığı kendisini gösterdiği görünüşler dizisi içinde düşünerek başlar.

Bir fincanı önden, yandan ve kullanım içinde görürüz; tek bakış fincanın tamamı değildir ama gördüğümüz de sahte kabuk değildir.

Fenomen başka görünümlere açık gerçek karşılaşmadır; bilinç ile dünya ilişkiye baştan girer.

Bu yaklaşım her yorum eşit derecede doğrudur anlamına gelmez; görünüşler direnç ve tutarlılıkla sınanır.

Bir nesneyi yalnız fotoğrafından ve kullanım içindeki halinden tanımanın farkını düşünün. Fenomen yaklaşımı görünüşün arkasına kaçmadan görünenin taşıdığı düzeni ciddiye alır.

Masa, taş ve kap gibi bilinçsiz varlıklar ne iseler odur; kendilerine soru sormaz ve olmadıkları bir şeye yönelmezler.

Taş yanlış mesleği seçtim diye pişman olmaz; bulunduğu yerde varlığı kendisiyle doludur.

Sartre bu kapanmış varlık tarzına kendinde der ve bilincin açıklığını onun karşısında belirginleştirir.

Doğadaki canlı karmaşıklığı taş örneğine indirgenemez; kavram biyoloji dersi değil ontolojik karşıtlıktır.

Bir eşyaya insan niyeti yüklediğiniz anlarla onun sessiz direncini ayırın. Kendinde kavramı eşyanın bilinç gibi eksiklik ve gelecek kurmadığını vurgular.

Bilinç kutu içinde duran madde değil, daima kendisi olmayan bir şeye yönelen açıklıktır.

Kitap okurken zihninizi ayrı nesne gibi seyretmek yerine hikâyenin kişisine, cümlesine ve beklentisine doğru açılırsınız.

Yönelimsellik bilinci içerikle dolu kap olmaktan çıkarır; bilinç ilişki kurarken kendisini de dolaylı biçimde fark eder.

Bilinç bedenden bağımsız ruh demek değildir; Sartre deneyimin yapısını betimler.

Dikkatinizin dağıldığı anda bilincin bir nesneden diğerine nasıl sıçradığını izleyin. Yönelim sayesinde bilinç kendisini nesne gibi doldurmak yerine dünyaya açılır.

İnsan olmayanı tasarlayabildiği, hayır diyebildiği ve beklediğini bulamadığı için dünyada yokluk belirir.

Kafede Pierre'i arayan kişi kalabalığı tek tek insan olarak değil Pierre'in yokluğunun arka planı olarak görür.

Beklenti gerçek alanı olumsuzlar; bilinç verileni aşarak olmayan ihtimali karşılaştırma ölçüsü yapar.

Hiçlik fiziksel boşluk veya mutlak yok oluş değildir; anlam ve yönelim içindeki olumsuzluktur.

Bir kayıp eşya ararken odadaki nesnelerin nasıl arka plana çekildiğini fark edin. Olumsuzlama olmadan soru, söz, yasak ve ihtimal de kurulamazdı.

Bilinç ne olduğunu bilir ve başka türlü olabileceğini tasarlar; bu yüzden kendinde eşya gibi tamamlanmış değildir.

Çalışan mevcut işini, geçmiş seçimini ve olmak istediği kişiyi aynı anda karşılaştırdığı için huzursuzluk yaşar.

Kendisi-için varlık, olduğu durumla olası gelecek arasında mesafe açar; istek ve değer bu eksiklikte doğar.

Eksiklik sözü insanın değersiz veya bozuk olduğunu söylemez; proje kurma açıklığını anlatır.

Bugün olduğunuz kişiyle olmaya çalıştığınız kişi arasındaki farkın hangi davranışı doğurduğunu yazın. Eksiklik, insanın tamamlanmış kimliğe sahip olamamasının hem sıkıntısı hem yaratıcı gücüdür.

Kötü niyet insanın özgürlük ile olgu yanlarından birini diğerini saklamak için kullanmasıdır.

Kişi mizaç olarak böyleyim deyip seçimini kader yapabilir veya geçmiş borcunu yok sayıp sınırsız özgürmüş gibi davranabilir.

Aldatan ile aldanan aynı bilinç olduğu için kötü niyet sıradan bilinçli yalandan farklı, sürekli kayan bir kaçıştır.

Her tutarsızlık kötü niyet değildir; korku, bilgi eksikliği ve toplumsal baskı ayrıca incelenmelidir.

Değişmez kişilik dediğiniz bir alışkanlığın gerçekten seçeneksiz olup olmadığını sorun. Kötü niyet çoğu zaman açık yalandan daha inandırıcıdır çünkü gerçek bir yanımızı öteki yana karşı kullanır.

Sartre kafedeki garsonun hareketlerini biraz fazla kesin ve törensel yaparak kendisini yalnız garson rolüymüş gibi sunduğunu anlatır.

Tepsiyi mekanik kusursuzlukla taşıyan kişi iş unvanının gerisindeki açık ihtimalleri kısa süreliğine susturur.

Toplumsal rol davranış verir; kişi rolü bütünü sanınca özgürlüğünü nesne kimliğine saklar.

Mesleğini ciddiye almak sahte olmak değildir; sorun insanı işlevle tamamen eşitlemektir.

Kendinizi yalnız meslek, ebeveynlik veya yaş etiketiyle anlattığınız bir cümleyi yeniden kurun. Rol gereklidir; tehlike rolün insanın bütün geleceğine dönüşmesidir.

Doğum yeri, beden, geçmiş ve başkalarının verdiği koşullar olgusallıktır; insan bunları geleceğe doğru aşan projedir.

Merdiveni çıkamayan kişi bedensel sınırını inkâr edemez, fakat bu sınırı yenilgi, bakım ihtiyacı veya başka rota olarak anlamlandırabilir.

Özgürlük boşlukta değil verilen koşula yön çizerek işler; durum hem engel hem eylemin malzemesidir.

Anlam verme maddi engeli ortadan kaldırmaz ve yapısal eşitsizliği kişisel tutuma indirgememelidir.

Değiştiremeyeceğiniz bir olguyla ona verdiğiniz değişebilir anlamı iki sütunda ayırın. Durum özgürlüğü küçültmez, onun gerçek ağırlığını ve bedelini belirler.

Geçmiş olmuş olgudur, gelecek henüz olmayan imkândır, şimdi ise bilincin bu ikisi arasında kendini kurduğu hareketli geçiştir.

Özür dileyen kişi geçmiş eylemi silemez; gelecekte nasıl biri olacağına dair davranışıyla geçmişin bugünkü anlamını değiştirir.

Kendisi-için geleceğe doğru yaşar ve geçmişini seçtiği proje içinden yeniden toplar.

Geçmişin yeniden anlamlanması tarihsel gerçeğin keyfî biçimde değişmesi değildir.

Eski bir kararınızın bugünkü hedef değişince nasıl başka göründüğünü inceleyin. Geçmiş sabit olay, geçmişin projedeki anlamı ise yaşayan ilişkidir.

Başka kişi yalnız benim gördüğüm beden değil, beni kendi dünyasında görülen bir nesne haline getirebilen özgür merkezdir.

Anahtar deliğinden bakan kişi ayak sesi duyunca bir anda yalnız merak eden özne değil yakalanmış biri olarak kendisini yaşar.

Bakış, kendime dışarıdan sahip olamadığım bir kimlik verir; utanç başkasının dünyasında görünür olduğumu açar.

Her bakış düşmanca değildir ve gerçek bir göz teması şart değildir; başkasının mümkün değerlendirmesi yeterli olabilir.

Kalabalıkta tek başınıza yaptığınız bir hareketin izlenince nasıl değiştiğini gözleyin. Bakış başkasının da benim gibi dünya kuran merkez olduğunu sarsıcı biçimde öğretir.

Utanç kişinin davranışını başkasının bakışı altında kendisine ait özellik olarak tanımasıdır.

Yere düşen kişi acıdan önce çevresindekilerin onu beceriksiz görmüş olabileceğini düşünüp yüzünün kızardığını hisseder.

Beden başkasına açık hale gelir; kişi kendi hakkında kontrol edemediği bir anlamla karşılaşır.

Utanç her zaman haklı ahlaki hüküm değildir; ayrımcı bakış masum özelliği utanç kaynağı yapabilir.

Utandığınız bir anda kendi ölçünüzle başkasına atfettiğiniz ölçüyü ayırın. Ayrımcı toplumlarda utanç kişinin eyleminden önce bedenine yapıştırılabilir.

Sartre bedeni dünyaya yöneldiğim yaşanan araç, başkasının gördüğü nesne ve başkasının bakışı altında kendim için fark ettiğim beden olarak üç yönden çözümler.

Koşarken bacaklarını düşünmeyen sporcu düşüp kamerayı görünce bedenini ağrı, görüntü ve başkalarının yorumu olarak aynı anda yaşar.

Beden bilinçten ayrı paket değil, dünyadaki imkânların merkezi ve toplumsal görünürlüğün taşıyıcısıdır.

Sartre'ın beden anlatısı hastalık, engellilik, cinsiyet ve ırk deneyimlerinin tarihsel çeşitliliğini yeterince kapsamaz.

Bir bedensel hareketin yalnızken, aynada ve başkalarının önünde nasıl değiştiğini karşılaştırın. Yaşanan beden dünyaya mesafe ölçen cetvel değil, bütün mesafelerin başlangıcıdır.

Aşkta kişi yalnız sevilen nesne olmak değil, başkasının özgürce kendisini vazgeçilmez seçmesini ister.

Zorla söyletilen sevgi sözü değersizdir; tamamen özgür bırakılan sevgili ise yarın başka seçim yapabilir.

İstek çelişkilidir: başkasının özgürlüğünü korurken o özgürlüğün sonucunu güvenceye almak ister.

Bu çözümleme her sevginin başarısız güç savaşı olduğu anlamına gelmez; karşılıklılık ve bakım geliştirilebilir.

Bir ilişkide güvence istemekle karşıdakinin seçme alanını korumak arasındaki dengeyi düşünün. Sevgi sahip olma isteğine kapandığında aradığı özgür onayı yok eder.

Cinsel arzu bedeni yalnız iş yapan araç veya görülen nesne olmaktan çıkarıp duyumsanan et ve yakınlık halinde yaşatır.

El ele tutuşan iki kişi elin görevini değil sıcaklığını ve karşılıklı hissedilirliğini öne çıkarır.

Arzu başkasını beden olarak açmaya çalışırken onun özgürlüğü ve kendi bakışıyla sürekli karşılaşır.

Sartre'ın anlatısı çoğu kez çatışma ve ikili ilişki üzerinden gider; rıza ve farklı cinsellik deneyimleri daha geniş düşünülmelidir.

Yakınlıkta kendi isteğiniz kadar karşıdakinin sözünü ve geri çekilme imkânını görünür tutun. Rıza başkasının bedenini nesne değil geri çekilebilen özgürlük olarak tanır.

Sartre insanın seçmemeyi seçmekten bile kaçamadığını, her davranışın dünyada bir anlam ve yön kurduğunu savunur.

Savaşta askere çağrılan kişi savaşı başlatmamıştır; kaçmak, katılmak, saklanmak veya direnmek seçeneklerinin her biri ağır bedel ve anlam taşır.

Koşullar olasılıkları eşitsiz dağıtır; yine de kişi yaptığı hareketle bu koşula bir cevap verir.

Bu görüş mağduru başına gelenden sorumlu tutmak için kullanılamaz; olayın nedeni ile kişinin sonraki cevabı ayrıdır.

Bir zorunluluk cümlesinde gerçekten olmayan seçeneklerle yalnız pahalı olan seçenekleri ayırın. Özgürlüğün ciddiyeti seçenek sayısında değil, sınırlı seçenekle kurulan cevaptadır.

Varoluşsal psikanaliz davranışları gizli mekanik dürtüye değil, kişinin nasıl bir varlık olmaya çalıştığını gösteren temel projeye bağlar.

Sürekli başarı toplayan kişi parayı değil başkasının yargısından bağımsız, tamamlanmış bir varlık olma hayalini kovalıyor olabilir.

Farklı seçimler ortak bir dünya kurma ve kendini güvenceye alma yöneliminde birleşebilir.

Tek temel proje bulma isteği insan hayatının çelişkili ve değişen yanlarını gereğinden fazla düzenleyebilir.

Tekrarladığınız üç seçimin arkasında hangi ortak güvence veya kaçış arzusunun bulunduğunu sorun. Proje değişmez kader değil, fark edildiğinde yeniden seçilebilen yaşam yönüdür.