Yapay zekâyla oluşturulmuş ön okuma rehberi · Kitabın yerini tutmaz

Durak 249 / 300 · Evre 10 Koleksiyon #223

Bakım Etiği

Nel Noddings

Ahlakı yalnız evrensel kural ve tarafsız hesapta değil, somut bir kişiye dikkatle yönelme, onun gerçek ihtiyacını duyma ve karşılık veren ilişki kurma deneyiminde arayan etkili etik yaklaşımı.

Orijinal adı: Caring: A Relational Approach to Ethics and Moral Education
Okuma süresi: yaklaşık 6 dakika
25-50 sayfalık PDF'yi indirÇevrimdışı okumak için
Bakım Etiği kapağı

Giriş

Gece üçte ağlayan dostunuz sizi aradığında önce evrensel bir yasa mı düşünürsünüz, yoksa sesindeki kırılmayı mı duyarsınız? Noddings ahlakın çoğu zaman soyut karar salonundan önce bu dikkat anında başladığını söyler.

21 duraklık okuma rotasını açBölüm 1/21
  1. 01Bu kitap nasıl okunmalı?
  2. 02Ahlak neden ilişkide başlar?
  3. 03Doğal bakım önce gelir
  4. 04Etik bakım hatırlanan iyilikten güç alır
  5. 05Alımlayıcı dikkat
  6. 06Güdü enerjisinin yer değiştirmesi
  7. 07Bakılan kişinin karşılığı neden önemli?
  8. 08İhtiyaç kimin gözünden tanımlanır?
  9. 09Bakım yakınlıkla sınırlı mı?
  10. 10Kurum bakım verebilir mi?
  11. 11Hayvan, bitki ve fikirlere bakım
  12. 12Bakım ile adalet çatıştığında
  13. 13Kadın deneyimi mi, kadın görevi mi?
  14. 14Eğitimde diyalog
  15. 15Model olma ve pratik
  16. 16Onaylamak kişiyi ciddiye almaktır
  17. 17Bakımın sürdürülebilir siyaseti
  18. 18Kitabın kolay yanlış anlaşılacağı yer
  19. 19Kitap hakkında süren tartışma
  20. 20Bugüne taşınan üç soru
  21. 21Bir cümlede kitabın özü

Bu kitap nasıl okunmalı?

Ahlakı yalnız evrensel kural ve tarafsız hesapta değil, somut bir kişiye dikkatle yönelme, onun gerçek ihtiyacını duyma ve karşılık veren ilişki kurma deneyiminde arayan etkili etik yaklaşımı.

Özgün kitabın adı Caring'dir ve ilk baskısı 'feminine approach' ifadesini taşır. Rehber bakımın kadınlara doğal görev sayılması tehlikesini eleştirirken Noddings'in ilişki, alımlama ve eğitim hakkındaki özgün kavramlarını korur.

Bakım tek kişinin iyi niyeti değildir. Biri dikkatini gerçekten diğerine verir; diğeri bunu bir biçimde alır ve karşılıklar. Bu nedenle Noddings için ahlak, boşlukta duran kahraman bireyden çok iki kişi arasındaki canlı bağda görünür.

Ahlak neden ilişkide başlar?

Noddings ahlaki hayatı yalnız tek başına karar veren bireyin kural uygulaması değil, somut kişiler arasındaki karşılaşma olarak kurar.

Yaşlı komşuya yardımın doğru olup olmadığını yalnız ilke değil onun neye ihtiyaç duyduğunu konuşmak belirler.

İlişkiye vurgu, adil kurum ve hakların önemini ortadan kaldırmaz.

Bir etik kararda kuralın yanında etkilenen kişinin sesine ve ilişki tarihine yer açmak gerekir.

Ahlak neden ilişkide başlar? düşüncesini hatırlatan simgesel bölüm resmi.

Doğal bakım önce gelir

Sevilen birine kendiliğinden yöneldiğimiz doğal bakım, etik düşüncenin yaşanmış kaynağıdır.

Çocuk düşerken ebeveyn önce koşar, sonra görevini açıklayacak ilke aramaz.

Kendiliğinden bakım aile içinde bile her zaman oluşmaz ve tükenmiş kişi yardım edemeyebilir.

İyi duygunun yokluğunu suçlamak yerine dinlenme, destek ve güvenli bakım koşullarını kurmak gerekir.

Doğal bakım önce gelir düşüncesini hatırlatan simgesel bölüm resmi.

Etik bakım hatırlanan iyilikten güç alır

Doğal istek gelmediğinde daha önce bakım vermiş ve almış olma hatırası kişiyi ilişkiye yeniden yöneltebilir.

Yorgun öğretmen öğrenciyi dinlemek istemez ama iyi öğretmen olma idealini ve kendisini dinleyen eski hocasını hatırlar.

İdeal benlik sürekli özveri baskısına dönüşürse kişiyi tüketebilir.

Etik çağrıyla sınırsız fedakârlığı ayırmak ve bakım verenin ihtiyacını da hesaba katmak gerekir.

Etik bakım hatırlanan iyilikten güç alır düşüncesini hatırlatan simgesel bölüm resmi.

Alımlayıcı dikkat

Bakım veren kendi planını hemen dayatmak yerine diğerinin dünyasını geçici olarak alımlayıcı dikkatle karşılamaya çalışır.

Arkadaş işini kaybettiğinde ona anında çözüm listesi vermek yerine korkusunun ne olduğunu dinlemek ilk bakım olabilir.

Tam empati mümkün değildir; 'seni tamamen anlıyorum' sözü farkı silebilir.

Dinlerken duyduğunuzu kendi cümlenizle geri söyleyip doğru anlayıp anlamadığınızı sormak gerekir.

Alımlayıcı dikkat düşüncesini hatırlatan simgesel bölüm resmi.

Güdü enerjisinin yer değiştirmesi

Bakımda dikkat yalnız duyguda kalmaz; kişinin enerjisi karşısındakinin ihtiyacına doğru yön değiştirir.

Doktor vardiyası bitse de hastanın ulaşım sorununu sosyal hizmet birimine aktarır; dinleme somut bağlantıya dönüşür.

Her talebi yerine getirmek bakım değildir; zarar veren istek reddedilebilir.

İhtiyaç, istek, kapasite ve uzun vadeli zarar ihtimalini birlikte değerlendirmek gerekir.

Güdü enerjisinin yer değiştirmesi düşüncesini hatırlatan simgesel bölüm resmi.

Bakılan kişinin karşılığı neden önemli?

Bakım ilişkisi, yardım alanın onu tanıması veya kendi biçiminde karşılık vermesiyle tamamlanır; tek yönlü niyet yeterli değildir.

Öğrencinin rahatlayıp yeniden denemesi öğretmenin desteğinin ona ulaştığını gösterir.

Bebek, ağır hasta veya hayvan sözlü karşılık veremez; küçük beden tepkileri de ilişkiyi tamamlayabilir.

Yardımın iyi niyetini değil karşı tarafta gerçekten ne oluşturduğunu gözlemek gerekir.

Bakılan kişinin karşılığı neden önemli? düşüncesini hatırlatan simgesel bölüm resmi.

İhtiyaç kimin gözünden tanımlanır?

Bakım verenin çıkardığı ihtiyaçla bakım alanın söylediği ihtiyaç farklı olabilir ve etik iş bu gerilimi müzakere etmektir.

Aile yaşlı kişinin yalnız güvenliğe ihtiyacı olduğunu düşünürken o bağımsızca pazara gitmeyi hayatının merkezi sayar.

Kişinin her tercihi bilgilendirilmiş veya zararsız olmayabilir.

Güvenlik, özerklik, bilgi ve geri döndürülebilir seçenekler arasında ortak plan kurmak gerekir.

İhtiyaç kimin gözünden tanımlanır? düşüncesini hatırlatan simgesel bölüm resmi.

Bakım yakınlıkla sınırlı mı?

Yüz yüze ilişki bakımın en güçlü örneğidir fakat uzaktaki insanlara ve yabancılara karşı sorumluluğun nasıl kurulacağı zorlaşır.

Mahalledeki çocuğun açlığını görürüz; başka kıtadaki çocuğa yardım sayı ve kurumlar üzerinden ulaşır.

Yalnız yakına öncelik vermek kayırmacılık ve küresel adaletsizlik üretebilir.

Yakın bakımın bilgisini genel hak ve kurumlarla genişletmek gerekir.

Bakım yakınlıkla sınırlı mı? düşüncesini hatırlatan simgesel bölüm resmi.

Kurum bakım verebilir mi?

Noddings uzak ve bürokratik örgütlerin gerçek bakım ilişkisini kurmakta zorlandığını, fakat bakımın koşullarını destekleyebileceğini tartışır.

Hastane formu hastayı tanımaz ama hemşireye yeterli zaman ve tercüman sağlayarak ilişkinin kurulmasına yardım eder.

Kişisel iyi niyet kötü kurumun personel açığını sonsuza kadar kapatamaz.

Bakım kalitesini çalışan erdemi kadar süre, ücret, erişim ve geri bildirim sistemiyle değerlendirmek gerekir.

Kurum bakım verebilir mi? düşüncesini hatırlatan simgesel bölüm resmi.

Hayvan, bitki ve fikirlere bakım

Kitap bakım dilinin hayvanlara, bitkilere, nesnelere ve düşüncelere ne kadar uzanabileceğini sorgular.

Bahçıvan kuruyan bitkinin ışık ve su işaretlerini okuyarak karşılık verir; ilişki insan konuşması olmadan sürer.

Bir fikre bakım adına insanı feda etmek ilişki etiğini tersine çevirebilir.

Korunan şeyin karşılık kapasitesini, canlılığını ve insan üzerindeki bedelini ayırmak gerekir.

Hayvan, bitki ve fikirlere bakım düşüncesini hatırlatan simgesel bölüm resmi.

Bakım ile adalet çatıştığında

Yakındaki kişiye özel ilgi bazen herkese eşit kuralın talebiyle çatışır.

Öğretmen zorlanan öğrencisine ek süre verir; sınıftaki diğerleri bunun adaletsiz ayrıcalık olduğunu düşünebilir.

Aynı davranmak her zaman adil olmadığı gibi her özel ilişki de meşru değildir.

Farklı muamelenin gerçek ihtiyaca, şeffaf ölçüye ve başkalarının temel hakkını korumaya dayanıp dayanmadığını sınamak gerekir.

Bakım ile adalet çatıştığında düşüncesini hatırlatan simgesel bölüm resmi.

Kadın deneyimi mi, kadın görevi mi?

Noddings erkek egemen etik dilin görmediği bakım deneyimlerini öne çıkarır, fakat yaklaşım kadınları doğal bakıcı ilan etme riski taşır.

Evde hasta bakımını hep kız çocuğuna vermek onun becerisini överken özgürlüğünü sessizce azaltabilir.

Bakım bilgisinin tarihsel olarak kadınlarda birikmesi biyolojik kader kanıtı değildir.

Bakımı değerli kılmak için onu bütün cinsiyetler arasında ücret, zaman ve sorumlulukla paylaşmak gerekir.

Kadın deneyimi mi, kadın görevi mi? düşüncesini hatırlatan simgesel bölüm resmi.

Eğitimde diyalog

Ahlak eğitimi yalnız erdem sözcüklerini ezberletmek değil, öğretmen ile öğrenci arasında gerçek diyalog kurmaktır.

Öğretmen kopya çeken öğrenciyi yalnız cezalandırmaz; korku, baskı ve sorumluluk hakkında konuşur.

Diyalog sınav standardı ve güvenlik kuralını kaldırmaz.

Kural ihlalinde sonuçla birlikte kişinin hikâyesini ve onarım yolunu konuşmak gerekir.

Eğitimde diyalog düşüncesini hatırlatan simgesel bölüm resmi.

Model olma ve pratik

Çocuk bakımın ne olduğunu yetişkinin davranışını görerek ve bakım verme fırsatı bularak öğrenir.

Sınıf yaşlı bakım evine tek günlük gösteri ziyareti yerine düzenli mektup ve görüşme ortaklığı kurar.

Zorunlu hizmet duyguyu taklit eden performansa dönüşebilir.

Bakım etkinliğinde karşı tarafın ihtiyacı, süreklilik, rıza ve öğrencinin düşünmesi birlikte tasarlanmalıdır.

Model olma ve pratik düşüncesini hatırlatan simgesel bölüm resmi.

Onaylamak kişiyi ciddiye almaktır

Noddings'in onay kavramı her davranışı övmek değil, kişideki daha iyi imkânı görüp ona seslenmektir.

Öğretmen öfkeli öğrencinin hakaretini kabul etmez ama adalet duygusunu daha doğru bir ifadeye çevirebileceğine inanır.

Olumlu potansiyel aramak ağır zararı küçültme veya mağduru unutma bahanesi olmamalıdır.

Kişinin değerini korurken davranışın sonucunu açıkça adlandırmak ve sınır koymak gerekir.

Onaylamak kişiyi ciddiye almaktır düşüncesini hatırlatan simgesel bölüm resmi.

Bakımın sürdürülebilir siyaseti

Bakım etiği özel ev içi erdemde kalmamalı; bakım verenin de bakıldığı zaman, gelir ve kurum düzenine dönüşmelidir.

Yaşlıya sevgiyle bakan aile üyesine izin ve gelir desteği verilmezse iyi niyet tükenmişliğe dönüşür.

Bürokratik program ilişki sıcaklığını tek başına yaratamaz.

İyi bakım sistemini hak, kaynak ve denetimle kişisel dikkat ile esnekliği bir arada tutacak biçimde kurmak gerekir.

Bakımın sürdürülebilir siyaseti düşüncesini hatırlatan simgesel bölüm resmi.

Kitabın kolay yanlış anlaşılacağı yer

Bakım etiği herkese her istediğini vermek veya kadınların kendini feda etmesi değildir. Dikkat, gerçek ihtiyaç, karşılık, sınır ve bakım verenin sürdürülebilirliği birlikte düşünülür.

Bağımlı yakına para vermeyi sürdürmek sevgi gibi görünebilir; zarar döngüsünü büyütüyorsa sınır koymak daha gerçek bakım olabilir.

Bakım Etiği için doğru okuma, güçlü cümleyi tek başına taşımak yerine onu destekleyen örneği ve sınırını da birlikte hatırlamaktır.

Kitap hakkında süren tartışma

Eser bakım etiğini ahlak felsefesi ve eğitim tartışmalarının merkezine taşıdı; öğretmenlik, sağlık, aile ve sosyal politika alanlarında geniş etki yarattı.

Eleştirmenler yakın ilişkiye aşırı ağırlığın yabancılara adaleti zayıflatabileceğini, kadınlıkla bağın toplumsal cinsiyet kalıplarını yeniden üretebileceğini ve kurum ölçeğinin eksik kaldığını savundu.

Bakım Etiği bugün hâlâ okunuyorsa bunun nedeni yalnız verdiği cevaplar değil, itirazların bile çevresinde dönmeye devam ettiği güçlü sorulardır.

Bugüne taşınan üç soru

Gerçekten diğerini mi dinliyorum, kendi çözümümü mü dayatıyorum? Yardım karşı tarafta ne oluşturdu? Bakım yükünü kim taşıyor?

Bugün yardım etmek istediğiniz bir kişiye çözüm vermeden önce ihtiyacını sorun; duyduğunuzu geri söyleyin, küçük bir eylem önerin ve onun cevabına göre düzeltin.

Bakım Etiği bu soruların hemen cevaplanmasını beklemez.

Bir cümlede kitabın özü

Ahlak yalnız doğru ilkeyi bilmek değil; somut diğerine dikkatle açılmak, ihtiyaca uygun karşılık vermek ve bakımın gerçekten ulaştığını ilişkide görebilmektir.

Akılda tutulacak son görüntü, zeytin yeşili ve sıcak altın bir bahçede karşılıklı uzanan iki elin arasında filizlenen bitki, arkada okul, ev ve hastaneye uzanan ince bakım yollarıyla birleşen sakin bir kompozisyondur.

Bakım Etiği adlı özgün eseri okumak, burada sadeleştirilen yolun ritmini, kanıtlarını ve yazarın kendi sesini görmenin tek yoludur.

Kaynaklar ve ileri okumalar (2)
  1. [1] University of California Press - Caring
  2. [2] MIT Press Bookstore - Caring
Okuma Haritası ilerlemesiBu rehberi bitirdin mi?

Telif ve sorumluluk notu: Bu bağımsız ve ticari olmayan okuma rehberi eğitim ve araştırma amacıyla hazırlanmıştır; özgün eserin yerini tutmaz ve yazar ya da yayınevi tarafından hazırlanmış veya onaylanmış değildir.