Her Şeyin Sosyal İnşası

'X sosyal olarak inşa edilmiştir' cümlesinde X'in fikir, insan sınıfı, nesne veya olgu olup olmadığı belirlenmeden tartışma bulanır. Hacking başlıktaki 'ne?' ile tam bu ayrımı ister.

Para toplumsal kurumdur, banknot fiziksel kâğıttır, enflasyon ölçümü ayrı bir sınıflandırmadır; hepsine aynı anlamda inşa denemez.

Ayrım yapmak toplumsal etkinin küçük olduğu anlamına gelmez; iddiayı sınanabilir kılar.

Bir inşa iddiasında değişen şeyin adını tek cümleyle kesinleştirin.

Çoğu inşa iddiası mevcut düzenin doğal ve zorunlu olmadığını söyler. Başka tarihsel koşullarda farklı sınıflandırma veya kurum mümkün olabilirdi.

Haftanın günlerini yediye bölmek işleyen gerçek bir düzendir, fakat evren taşlara 'pazartesi' yazmamıştır.

Başka türlü olabilmek her seçeneğin eşit iyi olduğu anlamına gelmez. Bazı düzenler daha adil veya kullanışlı olabilir.

Doğal sandığınız bir kuralın tarihini ve alternatifini araştırın.

Bir kavramın toplumsal tarihini göstermek, işaret ettiği fiziksel şeyin yalnız dilden ibaret olduğunu kanıtlamaz. Hastalık adı değişebilir; acı ve beden süreci yine gerçek olabilir.

Kasırganın adı komite tarafından verilir, rüzgâr komite kararıyla esmez.

Adlandırma hangi olayı fark ettiğimizi ve nasıl müdahale ettiğimizi değiştirebilir; dil etkisiz değildir.

Etiketin kökeni ile olgunun maddi mekanizmasını ayrı inceleyin.

Hacking tarihsel iddiadan ironi, reform, isyan ve devrime uzanan farklı bağlılık dereceleri ayırır. Bazı yazar yalnız zorunluluğu sarsar, bazıları düzeni ortadan kaldırmak ister.

Bir kişi 'kravatlı giyim kuralı tarihsel' der; diğeri esnetmek, başkası bütün üniformayı kaldırmak ister.

Eleştirmenin siyasi amacı, tarihsel kanıtın doğruluğunu tek başına belirlemez.

Bir metinde betimleme ile değiştirme çağrısının nerede ayrıldığını bulun.

İnsanlar sınıflandırıldıklarını öğrenip davranışlarını değiştirebilir. Bu yüzden insan kategorileri sınıflandırılan kişilerle karşılıklı etkileşir.

'Üstün yetenekli' etiketi alan çocuk daha çok fırsat ve baskı görür; davranışı değişince kategoriye dair veri de değişir.

Her insan etikete aynı cevap vermez ve biyolojik sınırlar tamamen kaybolmaz.

Bir etiketin kişiye sunduğu rol, beklenti ve kaçış yolunu düşünün.

Kategori insanları, insanlar kategoriyi değiştirdikçe döngü oluşur. Tanı ölçütleri, kurumlar ve kişinin kendini anlatma biçimi birbirini yeniden kurar.

Okul 'problemli öğrenci' sınıfı açar; öğrenciler orada başka davranır, öğretmen yeni davranışa göre tanımı değiştirir.

Döngü, sorunun uydurma olduğu anlamına gelmez. Gerçek sıkıntı sınıflandırmayla biçim değiştirir.

Bir istatistikte ölçülen grubun ölçümden sonra aynı kalıp kalmadığını sorun.

Kuark veya mineral, bilim insanının ona verdiği addan haberdar olup davranışını değiştirmez. Hacking bunları insan kategorilerine kıyasla 'kayıtsız' türler olarak ele alır.

Dolomit taşı jeolog sınıflandırdı diye utanmaz veya rolünü değiştirmez; genç insan 'suçlu' etiketiyle farklı yaşayabilir.

Bilimsel nesneler insan uygulamalarından tamamen bağımsız gözlenmez; araç ve teori erişim biçimini etkiler. Bu sınır, kitabı değersizleştirmez.

Sınıflandırılan şeyin kendini tanıma kapasitesinin sonuçları değiştirip değiştirmediğini ayırın.

Çocuklara yönelik zarar tarih boyunca gerçekti; 'çocuk istismarı' adlı kapsamlı kamu kategorisi ise belirli kurum ve dönemlerde biçimlendi. Kategori görünürlük ve müdahale yaratır.

Daha önce 'aile içi mesele' sayılan davranış yeni adla doktor, okul ve hukuk kayıtlarına girer.

Kategorinin tarihsel olması mağdurun acısını küçültmez; tam tersine neyin uzun süre görünmez kaldığını gösterir.

Bir sorunun adlandırılmasının hangi koruma ve hangi yeni denetim biçimini getirdiğini inceleyin.

Psikiyatrik tanılar biyolojik, psikolojik ve sosyal süreçleri bir araya getirir. Tanı tedaviye erişim sağlarken kişinin kimlik ve beklentisini de şekillendirebilir.

Tanı alan kişi yaşadığı dağınıklığa ad bulup rahatlar; aynı ad çevresinin onu yalnız hastalıkla görmesine yol açabilir.

Tanının sosyal yönü biyolojik araştırmayı geçersiz kılmaz. İki açıklama rekabet etmek zorunda değildir.

Tanının faydasını, damgasını ve belirsizliğini birlikte konuşun.

Mülteci hukuki ve idari bir sınıftır; sınırlar, belgeler ve kurumlar kimin korunacağını belirler. Bu sınıf gerçek kaçış deneyimini düzenler ama herkesi aynı hikâyeye sıkıştırabilir.

Aynı savaştan kaçan iki kişiden biri belge tarihi yüzünden koruma alır, öteki 'düzensiz göçmen' sayılır.

Kategori olmadan hak dağıtmak zorlaşır; sorun kategorinin zorunlu ama eksik oluşudur.

Bir idari sınıfın dışında kalan benzer ihtiyaç sahibini görün.

Bilimin kurumları kimin laboratuvara gireceğini ve hangi sorunun önemli sayılacağını toplumsal olarak biçimlendirir. Bu etki doğa yasalarının yalnız fikir olduğu sonucunu vermez.

Tıp deneyi yalnız erkek bedeninde yapılırsa gerçek biyoloji çalışılır ama sorulan örnek dar olduğu için sonuç kadınları eksik temsil eder.

Çeşitlilik tek başına doğru sonuç garantisi değildir; yöntem ve kanıt yine belirleyicidir.

Bilimsel soruda veri kadar kimlerin örnek dışında kaldığını sorun.

Askerî finansman hangi fizik sorularının, araçların ve laboratuvarların büyüyeceğini etkileyebilir. Toplumsal amaç bilimin içeriğini her ayrıntıda belirlemese de yönünü ve biçimini seçer.

Aynı lazer bilgisi ameliyat veya hedefleme sistemi için geliştirilebilir; bütçe hangi laboratuvarın hızlanacağını belirler.

Finansman etkisini bulmak deney sonucunun uydurma olduğunu kanıtlamaz.

Bir araştırmanın bulgusundan ayrı olarak neden o soruya kaynak ayrıldığını inceleyin.

Bir uç bilimi tamamen güç oyunu, öteki toplumsal etkiden arınmış saf ayna sayar. Hacking deneysel gerçekçilik ile kurumların tarihsel etkisini birlikte tutmaya çalışır.

Termometre gerçek sıcaklık farkını ölçer; hangi mahalleye kaç termometre konduğu siyasi karar olabilir.

Orta yol her tartışmada iki taraf eşit haklı demek değildir. Kanıt somut vakada tartılmalıdır.

Doğa olgusu ile onu üretip dağıtan kurum düzeyini ayrı değerlendirin.

Nominalist eğilim kategorilerin dünyada hazır çizgiler halinde bulunmadığını, insanın benzerlikleri seçip adlandırdığını vurgular. Hacking bu düşünceyi tek ve basit doktrin olarak kabul etmez.

Renk tayfında fiziksel geçiş kesintisizdir; diller mavi ve yeşilin sınırını farklı yerden çekebilir.

Kesilen çizginin toplumsal olması ışığın dalga boyunu yok etmez.

Bir kategori sınırında doğanın sürekliliği ile kurumun pratik ihtiyacını ayırın.

Bir şey hem gerçek sonuçlar doğurup hem toplumsal pratiklerle biçimlenebilir. Para, sınır ve tanı örnekleri bu çift gerçeği gösterir.

Futbol ofsayt kuralı insan yapımıdır; maçta çizginin ihlali gerçekten golü iptal eder ve oyuncuların hareketini değiştirir.

Her şeyi kurum kuralına benzetmek doğal süreçlerin direncini küçümser. Bu sınır, kitabı değersizleştirmez.

'Gerçek mi inşa mı?' ikiliği yerine hangi yönünün nasıl inşa edildiğini sorun.

Hacking büyük 'her şey inşadır' cümlesi yerine tek tek örneklerin tarihini, etkileşimini ve maddi direncini araştırmayı önerir. Kavram böylece polemik değil araç olur.

Bütün evlerin 'yapı' olduğunu söylemek mühendislik için yetmez; her binanın malzemesi ve taşıyıcı sistemi ayrı incelenir.

Aşırı ayrıntı ortak güç örüntülerini kaçırabilir. Vaka ile geniş yapı arasında gidip gelmek gerekir.

Bir iddia için kategori tarihi, maddi mekanizma ve etkilenen kişinin tepkisini üç ayrı sütunda inceleyin.