Boş Sayfa (The Blank Slate)

Boş sayfa görüşü zihnin doğuştan belirgin bir yapısı olmadığını, deneyimin neredeyse istediği biçimi yazabileceğini söyler; Pinker bu iddianın öğrenmeyi mümkün kılan mekanizmaları açıklayamadığını savunur.

Boş bir bilgisayar ekransız, belleksiz ve kuralsızsa içine veri koymak yetmez; veriyi işleyecek bir mimari gerekir.

boş sayfa düşüncesi insanlara etiket yapıştırmak için değil, ilişkileri daha dikkatli çözmek için işe yarar.

Gündelik bir karar öncesinde boş sayfa düşüncesi açısından kısa vadeli kazancı ve uzun vadeli bedeli iki ayrı sütuna yazmak şaşırtıcı bir açıklık sağlar.

İnsanın doğal halinde bütünüyle barışçıl, yalnız toplum tarafından bozulmuş olduğu düşüncesi şiddet, rekabet ve işbirliğinin karmaşık tarihini tek renge indirger.

Köyde kavga bulunması insanların kötü doğduğunu, dayanışma bulunması da kusursuz doğduğunu kanıtlamaz; ikisi aynı toplulukta yaşayabilir.

soylu vahşi düşüncesi aynı anda imkân, maliyet ve beklenmeyen yan etki üretebilir.

Bir iddia çok rahatlatıcı geliyorsa soylu vahşi düşüncesi konusunda onu yanlışlayabilecek olayı da düşünün. İyi fikir sınanmaktan korkmaz.

Zihni bedenden bağımsız bir öz saymak, düşünce ve duygunun beynin yapısıyla neden düzenli biçimde değiştiğini açıklamakta zorlanır.

Küçük beyin hasarı kişinin yüz tanımasını bozuyorsa, 'ben'in bedenden hiç etkilenmeyen sürücü olması güçleşir.

makinedeki hayalet benzerliği kadar dönemler arasındaki farkları da hesaba kattığımızda gerçek bir düşünme aracına dönüşür.

Bir tartışmada makinedeki hayalet kavramını karşı tarafa yapıştırmadan önce kendi davranışınızda aynı mekanizmanın daha küçük bir örneğini bulun.

Genler ile çevre birbirinden bağımsız iki boya değildir; genler çevreye tepki veren sistem kurar, çevre de hangi eğilimin gelişeceğini belirler.

Tohumun boyu genetik kapasite taşır ama su, güneş ve toprak olmadan o kapasite görünmez; iyi toprak da buğdayı elmaya çeviremez.

doğa mı yetişme mi yanlış sorusu aynı anda imkân, maliyet ve beklenmeyen yan etki üretebilir.

Bir iddia çok rahatlatıcı geliyorsa doğa mı yetişme mi yanlış sorusu konusunda onu yanlışlayabilecek olayı da düşünün. İyi fikir sınanmaktan korkmaz.

Ayrı büyüyen tek yumurta ikizlerinin bazı özelliklerde benzemesi genetik etkinin varlığını, aynı evde büyüyen kardeşlerin farklılığı ise aile çevresinin tek belirleyici olmadığını gösterir.

Aynı tarifle yapılan iki ekmek fırın sıcaklığından farklılaşır; farklı tarifler de aynı fırında bütünüyle eşit olmaz.

Koşullar, kurumlar ve insanların tepkileri değiştiğinde i̇kizler ne anlatır? bambaşka sonuçlar verebilir.

Bir kurumun açıklamasını dinlerken i̇kizler ne anlatır? açısından söylenen amaç ile ortaya çıkan gerçek sonucu karşılaştırın.

Bir özelliğin toplum içindeki farklarının genlerle ilişkili olması, tek kişinin değişemeyeceği veya toplumlar arasındaki farkın genetik olduğu anlamına gelmez.

Bir kentte boy farkı büyük ölçüde genetik olabilir; başka kentte yetersiz beslenme ortalamayı düşürdüğünde iki kent farkı çevreseldir.

kalıtılabilirlik bireyin kaderi değildir başlığını bir eğilim ve soru olarak tutmak, onu her olaya zorla uygulamaktan daha doğrudur.

İşyerinde ya da evde kalıtılabilirlik bireyin kaderi değildir benzeri bir gerilim çıktığında kişileri suçlamadan önce davranışı üreten koşulu değiştirmeyi deneyin.

Pinker zihnin dil, yüz, tehlike, akrabalık ve değiş tokuş gibi sorunlara duyarlı birçok işlevsel sistem taşıdığını savunur.

Çakıdaki testere ile tornavida aynı metalden yapılır ama farklı sorunu çözer; zihin de tek biçimli öğrenme kası olmayabilir.

zihin genel hamur değil alet çantası birey ile düzeni birlikte düşünmeyi ister. Bu sınır, kitabı değersizleştirmez.

Geçmişteki örneği bugüne kopyalamak yerine zihin genel hamur değil alet çantası sorusunu koruyun; kişiler ve araçlar değişse de ilişkinin biçimi yeniden ortaya çıkabilir.

Deneyim beyni değiştirir, fakat değişim önceden var olan öğrenme düzenekleri ve biyolojik sınırlar içinde gerçekleşir.

Piyano çalışmak parmak temsilini değiştirir; çalışma insan eline üçüncü bir başparmak çıkarmakla aynı şey değildir.

beyin plastiktir ama sınırsız değildir konusunda belirsizlik payını korumak, fikri zayıflatmak değil dürüstleştirmektir.

Kendinize şu küçük deneyi verin: beyin plastiktir ama sınırsız değildir etkisini azaltan tek bir kural değişse insanların davranışı nasıl farklılaşırdı?

Doğuştan farkların varlığını kabul etmenin siyasi eşitsizliği haklı çıkaracağından korkulur; Pinker eşit hakların insanların özdeş olmasına değil aynı ahlaki değere dayanabileceğini söyler.

İki çocuğun boyu farklı diye oy hakkı farklı olmaz; hak için biyolojik kopya olmaları gerekmez.

eşitsizlik korkusu konusunda belirsizlik payını korumak, fikri zayıflatmak değil dürüstleştirmektir.

Kendinize şu küçük deneyi verin: eşitsizlik korkusu etkisini azaltan tek bir kural değişse insanların davranışı nasıl farklılaşırdı?

İnsan doğası varsa reformun boşuna olacağı sanılır; oysa kurumlar sabit eğilimleri yönlendirip şiddeti azaltabilir, işbirliğini ödüllendirebilir.

Trafikte sabırsızlık bitmez ama ışık, ceza ve yol tasarımı çarpışmayı büyük ölçüde azaltır.

kusursuzlaştırılamama korkusu insanlara etiket yapıştırmak için değil, ilişkileri daha dikkatli çözmek için işe yarar.

Gündelik bir karar öncesinde kusursuzlaştırılamama korkusu açısından kısa vadeli kazancı ve uzun vadeli bedeli iki ayrı sütuna yazmak şaşırtıcı bir açıklık sağlar.

Davranışın nedenleri olması sorumluluğu otomatik silmez; toplum kişinin kuralı anlama, sonucu öngörme ve dürtüsünü yönetme kapasitesini değerlendirir.

Freni bozuk araçla bilerek hız yapan sürücünün nedeni vardır ama kontrol ve bilgi düzeyi aynı değildir.

determinizm korkusu insanlara etiket yapıştırmak için değil, ilişkileri daha dikkatli çözmek için işe yarar.

Gündelik bir karar öncesinde determinizm korkusu açısından kısa vadeli kazancı ve uzun vadeli bedeli iki ayrı sütuna yazmak şaşırtıcı bir açıklık sağlar.

Sevgi veya ahlakın evrimsel kökü bulununca değerini kaybedeceği düşünülür; Pinker bir duygunun nasıl doğduğunu bilmenin yaşanan anlamını yok etmediğini söyler.

Müziğin hava titreşimi olduğunu bilmek annenizin söylediği şarkıyı duygusuz gürültüye çevirmez.

anlamsızlık korkusu fikrini kullanırken benzetmenin nerede bittiğini ayrıca görmek gerekir.

Sosyal medyada kesin bir hüküm gördüğünüzde anlamsızlık korkusu için hangi kanıtın eksik olduğunu sormak, heyecan verici fakat yanlış genellemeyi durdurabilir.

İnsanlar saldırganlık kapasitesi taşır ama şiddet tek dürtünün sonucu değildir; statü, korku, intikam ve grup bağlılığı farklı yollar açar.

Mahalle kavgasını 'kötü gen' diye kapatmak yerine onur, söylenti, silah erişimi ve arabuluculuğu birlikte incelemek gerekir.

Kitap okuru etkileyici sonuçlara hızla götürür; yine de şiddet ve saldırganlık için kanıt, yorum ve değer yargısını ayrı ayrı tutmak gerekir.

Bir seçim yaparken şiddet ve saldırganlık fikrinin size hangi görünmez varsayımı fark ettirdiğini tek cümleyle yazın.

Pinker bazı ortalama cinsiyet farklarının biyolojik katkı taşıyabileceğini savunur; ortalama fark bireyin yeteneğini veya toplumsal rolünü belirlemez.

İki grubun boy ortalaması farklı olsa da kısa grupta uzun, uzun grupta kısa birçok kişi bulunur; iş tek kişiye geldiğinde grup etiketi yetersizdir.

cinsiyet farklarını konuşmak başlığını bir eğilim ve soru olarak tutmak, onu her olaya zorla uygulamaktan daha doğrudur.

İşyerinde ya da evde cinsiyet farklarını konuşmak benzeri bir gerilim çıktığında kişileri suçlamadan önce davranışı üreten koşulu değiştirmeyi deneyin.

Çocuğun kişiliğini yalnız ebeveyn yetiştirme tarzına bağlamak akran, rastlantı, genetik eğilim ve çocuğun kendi seçimini küçümser.

Aynı evde büyüyen kardeşlerden biri sokağın müzik grubuna, diğeri spor takımına katılarak farklı çevreler kurar.

çocuk aileden fazlasıdır geriye dönük kolaycılığa karşı dikkatle okunmalıdır. Bu sınır, kitabı değersizleştirmez.

Bir hafta boyunca çocuk aileden fazlasıdır fikrinin küçük örneklerini not edin; kavramın gerçekten açıklayıcı mı, yoksa yalnız kulağa etkileyici mi geldiği ortaya çıkar.

Pinker insanı kusursuz kil değil; bencillik, sevgi, akıl, önyargı ve öğrenme kapasitesini birlikte taşıyan canlı olarak görmenin daha gerçekçi bir ahlak kurabileceğini savunur.

Köprü tasarımcısı yerçekimini inkâr ederek değil, onu hesaba katarak güvenli geçiş kurar; kurumlar da insan eğilimlerini bilerek tasarlanabilir.

i̇nsan doğası ve insan onuru bu tonları silmek için değil, görünür kılmak için kullanılmalıdır.

Bir haber okurken i̇nsan doğası ve insan onuru başlığını aklınıza getirin; görünen olayın arkasındaki kuralı, teşviki ve sessiz kalan kişiyi ayrı ayrı arayın.