Kapitalizm Sosyalizm ve Demokrasi

Schumpeter Marx'ı yalnız yanlışlanacak düşman değil, kapitalizmi tarihsel ve değişken bir sistem olarak gören büyük düşünür sayar.

Bir fabrikanın ücret hesabını incelerken aynı zamanda sınıf, hukuk ve teknik değişimi birlikte görmek Marx'ın geniş merceğini gösterir.

Schumpeter emek değer kuramı ve kaçınılmaz çöküş gibi sonuçlara katılmaz; hayranlık onay değildir.

Bir düşünürü tek siyasi etikete sıkıştırmadan hangi soruyu kalıcılaştırdığını ve hangi cevabının eskidiğini ayırmak gerekir.

Kapitalizm aynı malların aynı firmalarca üretildiği denge değil, ürünleri, yöntemleri ve örgütleri içeriden değiştiren evrimsel süreçtir.

Akıllı telefon yalnız yeni cihaz satmaz; fotoğraf makinesi, harita, taksi çağırma ve gazete alışkanlığını aynı anda dönüştürür.

Her değişim ilerleme değildir; çevre zararı, güvencesiz iş ve tekel de yaratabilir.

Yeni bir teknolojiyi yalnız bugünkü ucuzluğuyla değil beş yıl içinde hangi işi ve kurumu değiştireceğiyle değerlendirmek gerekir.

Schumpeter kapitalizmin sonucunu kusursuz rekabet fotoğrafıyla değil, ürün ve yaşam standardını zaman içinde dönüştürme gücüyle ölçer.

Bir buzdolabı ilk çıktığında pahalı lüksken üretim yenilikleriyle sıradan eve girer ve yiyecek saklama düzenini değiştirir.

Ortalama refah artışı kazancın eşit dağıldığını veya sömürünün yok olduğunu göstermez.

Ekonomik başarı haberinde ortalamanın yanına dağılımı, çalışma koşulunu ve ekolojik maliyeti eklemek gerekir.

Yeni ürün ve yöntem eski sermaye ile becerileri değersizleştirirken aynı anda yeni imkân üretir; Schumpeter buna yaratıcı yıkım der.

Elektrikli araç fabrikası batarya işi açarken motor parçası üreten kasabanın siparişini azaltır.

Yıkımın yaratıcı sonucu toplum toplamında görünse bile kaybeden kişinin acısı kendiliğinden telafi olmaz.

Bir dönüşüm planında gelecekteki kazanç kadar geçişte işini kaybedene eğitim, gelir ve söz hakkı tasarlamak gerekir.

Girişimci yalnız şirket sahibi değil, yeni ürün, yöntem, pazar, kaynak veya örgütlenme birleşimini hayata geçiren işlevdir.

Var olan bisiklet, telefon ve ödeme sistemini tek kiralama hizmetinde birleştirmek yeni icat kadar ekonomik yenilik yaratabilir.

Yeniliği kahraman bireye bağlamak kamu araştırmasını, çalışan bilgisini ve altyapıyı görünmez bırakabilir.

Bir başarı hikâyesinde parlak kurucunun yanına teknolojiyi, krediyi, ekibi, müşteriyi ve kamu yatırımını da yazmak gerekir.

Schumpeter geçici tekel kârının pahalı araştırmayı finanse edip yenilik ödülü olabileceğini, statik rekabet ölçüsünün bunu kaçırdığını savunur.

İlaç şirketi yıllar süren denemenin riskini patent geliriyle üstlenebilir; fakat aynı patent hastanın erişimini kısıtlayabilir.

Bu sav tekelin fiyat, siyasi nüfuz ve rakip engelleme zararlarını ortadan kaldırmaz.

Bir piyasa gücünü değerlendirirken yenilik yatırımı, fiyat, erişim ve yeni rakibin girebilme ihtimalini birlikte ölçmek gerekir.

Başarılı kapitalizm aile mülkiyetini, küçük girişimciyi ve onu savunan değerleri zayıflatıp büyük bürokratik şirketlere yol açabilir.

Kurucunun kişisel risk aldığı atölye büyüyüp hissedarı dağılmış şirkete dönüşünce yönetici mülkiyet duygusu yerine kariyer hesabıyla karar verir.

Küçük girişimci her zaman özgürlük, büyük örgüt her zaman çürüme demek değildir.

Bir kurum büyüdükçe sorumluluk, yenilik ve karar sahibinin nasıl değiştiğini izlemek ölçeğin gerçek etkisini gösterir.

Kapitalist hesap ve eleştirel akıl ekonomik alanda doğup gelenek, aile, mülkiyet ve otoriteyi de sorgulanabilir hale getirir.

Şirket verimsiz ritüeli maliyet diye kaldırmayı öğretirken çalışan aynı sorguyu patronun ayrıcalığına yöneltebilir.

Eleştirel akıl yalnız kapitalizmin ürünü değildir ve gelenek her zaman baskıcı değildir.

Bir kurumun verim adına sorguladığı alışkanlıklarla dokunulmaz bıraktığı ayrıcalıkları yan yana koymak gerekir.

Yüksek eğitim ve basın, söz üreterek yaşayan ve sistemin kusurlarını görünür kılan geniş bir aydın tabaka oluşturur.

Üniversite mezunu gazeteci fabrikanın üretimini değil çalışma koşulunu haber yapar ve şirketin meşruiyetini tartışmaya açar.

Aydınları asalak veya tek sesli düşman saymak Schumpeter'in seçkinci önyargısını büyütür; eleştiri kamusal öğrenme sağlar.

Eleştireni ekonomik üretim yapmıyor diye susturmak yerine iddiasının kanıtını ve kimin sesini taşıdığını değerlendirmek gerekir.

Schumpeter kapitalizmin ekonomik motoru bozuk olduğu için değil, onu koruyan kurum ve bağlılıklar çözüldüğü için sosyalizme yer açabileceğini öngörür.

Başarılı büyük şirket üretimi planlı bürokrasiye benzetir, yurttaş özel girişimi vazgeçilmez değil değiştirilebilir yönetim tekniği görmeye başlar.

Sonraki tarih kapitalizmin uyarlanma gücünü ve sosyalist rejimlerin sorunlarını Schumpeter'in çizgisinden farklı gösterdi.

Bir sistemin geleceğini yalnız verimle değil onu meşru bulan değer, ittifak ve kurumların dayanıklılığıyla değerlendirmek gerekir.

Schumpeter uygun bilgi ve disiplin koşullarında sosyalist yönetimin üretim kararlarını hesaplayabileceğini, tartışmanın yalnız mantıksal imkânsızlık olmadığını söyler.

Büyük şirket binlerce birimi merkezden planlayabiliyorsa kamu örgütü de bazı kaynak akışlarını koordine edebilir.

Şirket içi planlama bütün toplumdaki yerel bilgi, tercih ve siyasi güç sorununu çözmez.

Merkezi plan önerisinde hangi bilginin merkezde bulunmadığını ve hatanın kim tarafından düzeltileceğini sormak gerekir.

Uzman bürokrasi karmaşık ekonomiyi düzenleyebilir fakat yenilik isteğini, yurttaş denetimini ve yerel bilgiyi köreltebilir.

Afet kurumu depo ve araçları hızla koordine eder; aynı kurum sahadan gelen sıra dışı ihtiyacı forma uymuyor diye reddedebilir.

Bürokrasi yalnız devlete özgü değildir; büyük özel şirket de kural labirenti kurar.

Bir yönetim sisteminde uzmanlık, şeffaflık, itiraz yolu ve deneme alanının aynı anda bulunup bulunmadığını kontrol etmek gerekir.

Schumpeter klasik öğretinin belirli ortak iyiyi bilen halk ve onu uygulayan temsilci varsayımını gerçekçi bulmaz.

Vergi, okul ve çevre için yurttaşların değerleri çatışırken tek hazır 'halk iradesi' sandıktan önce rafta beklemez.

Ortak iradenin kurulmuş olması kamusal yarar ve yurttaş aklını anlamsız yapmaz.

Bir ankette 'halk bunu istiyor' denince sorunun nasıl kurulduğunu, seçenekleri ve yoğun azınlık görüşünü görmek gerekir.

Demokrasiyi halkın doğrudan yönetimi değil, lider ekiplerin oy için rekabet ederek karar yetkisi kazanması yöntemi olarak tanımlar.

Seçmen her bütçe kalemini yönetmez; farklı takımlar arasından geçici yönetici seçer ve sonraki seçimde değiştirebilir.

Bu dar tanım katılım, eşit söz ve gündem belirleme gibi demokratik değerleri ikinci plana iter.

Seçimin varlığı yanında gerçek rakip, bilgiye erişim, iktidarın değişebilirliği ve örgütlenme özgürlüğünü de ölçmek gerekir.

Partiler reklam teknikleriyle seçmenin gündem ve isteğini yalnız temsil etmez, biçimlendirir.

Aday daha önce konuşulmayan korkuyu sürekli tekrarlayıp seçimde başlıca mesele haline getirir.

Seçmeni tümüyle kolay güdülen kalabalık saymak elit yönetimini gereksiz yere kutsar.

Bir kampanya mesajında sorunun kendiliğinden mi yükseldiğini yoksa para, tekrar ve çerçevelemeyle mi üretildiğini incelemek gerekir.

Lider rekabetinin işlemesi için nitelikli siyasetçi, güvenilir bürokrasi, sınırlı karar alanı ve yenilgiyi kabul eden toplumsal özdenetim gerekir.

Seçimi kaybeden taraf rakibini yok edilmesi gereken düşman sayarsa sandık yöntemi bir sonraki turu taşıyamaz.

Uyum talebi sert eşitsizlikleri sessizleştirmek için kullanılabilir; demokratik çatışma da gereklidir.

Bir rejimi seçim gecesi dışında yargı bağımsızlığı, barışçıl devir, muhalefet hakkı ve idari yeterlikle değerlendirmek gerekir.