İnsan Bilgisinin İlkeleri

Berkeley zihnin bütün özel ayrıntılardan arınmış üçgen veya insan resmi kurduğu fikrine karşı çıkar.

Ne eşkenar ne ikizkenar ne çeşitkenar olan ama hepsi sayılan hayalî üçgeni gözünüzde canlandırmak zorlaşır.

Genel düşünme mümkündür; Berkeley bunun tek bir fikri farklı örnekler adına kullanmakla olduğunu söyler.

Bir kavramı açıklarken boş soyut ad yerine birkaç somut örnekte nasıl kullanıldığını göstermek gerekir.

Genel isimler her birinin arkasında bağımsız soyut nesne varmış sanısı yaratarak sahte felsefe sorunları üretebilir.

'Madde' sözcüğü görülen niteliklerin altında duran ama hiçbir niteliği olmayan taşıyıcı gibi hayal edilir.

Dil yalnız hata değil ortak düşünme ve bilim aracıdır.

Bir tartışmada isimden nesne çıkarmadan sözcüğün gözlenebilir kullanımını sormak gerekir.

Berkeley gerçekliği algılanan pasif fikirler ile algılayan ve eyleyen etkin ruhlar olarak ayırır.

Kırmızı görüntü, tat ve sertlik algıdır; onları bir arada yaşayan siz ise algılayan öznesiniz.

Ruhu da bir fikir gibi göz önüne getiremeyiz; onu etkinlik üzerinden kavrarız.

Deneyimde içerik ile o içeriği fark eden ve karar veren kişiyi aynı kategoriye koymamak gerekir.

Duyulur bir nesnenin varlığı algılanmasından ayrı düşünülemez; rengi, biçimi ve dokusu algı fikirlerinin düzenidir.

Kiraz görülen kırmızı, tadılan tatlılık, dokunulan yumuşaklık ve bunların birlikte beklenmesidir.

Bu iddia masanın keyfî hayal olduğunu söylemez.

Nesneyi erişebildiğimiz nitelik ve düzenli deneyimden ayıran fazladan varsayımın ne işe yaradığını sormak gerekir.

Berkeley renk ve tat gibi ikincil nitelikler zihne bağlıysa biçim, büyüklük ve hareketin de algı koşuluna göre değiştiğini savunur.

Uzaktaki kule küçük, yakındaki büyük görünür; hareket trenin içinden ve dışından farklı yaşanır.

Modern fizik ölçümle gözlemciye göre değişimi nesnel biçimde düzenleyebilir.

Görünüşün değişmesini nesnenin yokluğu değil ölçüm ilişkisinin parçası olarak düşünmek gerekir.

Bir fikir yalnız başka bir fikre benzeyebilir; zihinsiz maddi nesnenin renkli veya biçimli fikrimize nasıl benzediği açıklanamaz.

Portre başka görüntüye benzer; hiç görülemeyen, renksiz ve biçimsiz taşıyıcıya benzediğini söylemek boş kalır.

Temsil ilişkisi yalnız görsel benzerlikten ibaret olmayabilir.

Modelin nesneyle benzerliğini yapı, neden ve ölçüm bağlantısı üzerinden açık etmek gerekir.

Algıların altında duran, algılanamayan maddi taşıyıcı ne bilinir ne de deneyimi açıklamak için gerekir.

Kapıyı tutan görünmez destek direği hiçbir etki yapmıyor ve ölçülemiyorsa onu eklemek açıklamayı büyütmez.

Bilimde doğrudan görülmeyen varlıklar ölçülebilir sonuç ve güçlü açıklama taşıyabilir.

Görünmeyen varsayımı sonuçları ve vazgeçilmez açıklama gücü üzerinden sınamak gerekir.

Duyusal fikirler isteğimiz dışında canlı ve düzenli geldiği için hayalden ayrılır.

Gözünüzü açınca güneşi yok sayamazsınız; hayal ettiğiniz güneş ise istediğiniz anda solabilir.

Algı da yanılabilir ve rüya bazen canlı olabilir.

Gerçeklik yargısında irade dışılık, tutarlılık, başkalarının tanıklığı ve tahmini birlikte kullanmak gerekir.

Duyusal fikirlerin düzenli ardışıklığı doğanın yasalarıdır; olaylar birbirini iten gizli güçten çok geleceği haber veren işaretler gibi çalışır.

Alev görüntüsü yaklaşınca sıcaklık ve acı geleceğini öğrenir, elinizi çekersiniz.

Bilim mekanizma arayışını yalnız işaret ezberine indirmez.

Düzenli tahmin ile açıklanan mekanizmayı birbirini tamamlayan düzeyler olarak görmek gerekir.

Duyusal fikirleri biz seçmediğimize göre Berkeley onları düzenli biçimde üreten sonsuz bir ruh, yani Tanrı sonucuna gider.

Kapalı bahçedeki ağaç sizin bakışınız yokken de Tanrı'nın algısı ve doğa düzeni içinde vardır.

Bu çıkarım Tanrı'yı kanıtlamak için tartışmalı ve dairesel bulunabilir.

Algı dışı sürekliliğin hangi varsayımla açıklandığını ve alternatiflerini açıkça karşılaştırmak gerekir.

Nesnenin varlığı belirli insanın o an bakmasına bağlı değildir; başka sonlu ruhlar ve sürekli ilahi düzen algı imkanını korur.

Odaya dönünce masa yerindedir çünkü dünya kişisel zihnin kaprisine göre silinip kurulmaz.

İlahi algı açıklaması inanmayan kişi için ikna edici olmayabilir.

Kişisel deneyim ile ortak ve süreklilik gösteren dünya ölçüsünü ayırmak gerekir.

Berkeley yalnız kendi zihnimin var olduğunu söylemez; düzenli beden hareketlerinden benim gibi etkin başka ruhların varlığını çıkarır.

Arkadaşınızın acısını doğrudan hissetmezsiniz ama sözü, yüzü ve davranışı bağımsız özneye işaret eder.

Başka zihin problemi idealizmde tamamen ortadan kalkmaz.

İnsanları yalnız kendi algımızın karakteri değil, söz ve hak taşıyan özneler olarak kabul etmek gerekir.

Temsilci madde kuramı bizi yalnız iç görüntülere kapatırken Berkeley doğrudan gördüğümüz duyulur dünyayı gerçek sayarak şüpheciliği azaltmak ister.

Elmayı gerçekten görürsünüz; görünmez asıl elmanın zihinsel kopyasına mahkûm değilsiniz.

Algının yanılması ve ortak ölçüm sorunu yine açıklama ister.

Kesinliği ararken deneyimle dünya arasına gereksiz ikinci nesne koyup koymadığımızı sormak gerekir.

Bilim nesnelerin gizli maddesini değil, deneyimdeki düzenli bağlantıları keşfettiği için Berkeley'in dünyasında işini sürdürebilir.

Gökbilimci gezegenin algılanmayan maddesini tutmaz; gözlem ve hesap düzeninden tutulmayı tahmin eder.

Modern bilim teorik varlık ve nedensel yapı konusunda Berkeley'den daha güçlü gerçekçilik taşıyabilir.

Felsefi ontoloji tartışmasıyla bilimsel yöntemin günlük başarısını birbirine karıştırmamak gerekir.

Berkeley taşın, ağacın ve ekmeğin varlığını reddetmediğini; yalnız onların algıdan bağımsız maddi özünü reddettiğini vurgular.

Taşa tekme atınca canınız acır; idealizm bu acıyı hayal diye silmez.

Gündelik nesne dilini korumak kuramın bütün güçlüklerini çözmez.

Felsefi iddiayı günlük sonuçlarına çevirip gerçekten neyi değiştirdiğini kontrol etmek gerekir.

Eser alışılmış madde fikrini kaldırınca dünyayı silmek yerine renk, ses ve dokunun doğrudan gerçekliğini öne çıkarır.

Gün batımı fiziksel dalga boyu kadar görülen renk, hissedilen serinlik ve paylaşılan an olarak vardır.

Deneyimi merkeze almak öznel beğeniyi ortak gerçekliğin tek hakemi yapmamalıdır.

Kişisel algıyı ölçüm, başkalarının bakışı ve düzenli tekrar içinde sınamak gerekir.