İnsan Anlığı Üzerine Deneme

Locke zihnin fizik yapısından önce bilginin kaynağı, kesinliği ve sınırını araştırır.

Denizci bütün okyanusu ölçemese de gemisinin güvenli derinliğini bilmek ister.

Bu soruşturma, insanın hangi konularda kesinlik bekleyebileceğini ve gündelik yaşamda hangi konularda iyi temellendirilmiş olasılıkla yetinmesi gerektiğini belirlemeyi amaçlar.

Sınır araştırması merakı bırakmak değildir.

Hangi soruda bilgi, hangisinde olasılık bulunduğunu ayırmak gerekir.

Herkesin doğuştan bildiği söylenen ilke çocuk ve farklı toplumlarda açıkça bulunmuyorsa evrensel onay kanıtı zayıftır.

Çocuk çelişmezlik ilkesini söylemeden tutarlı seçim yapabilir.

Bilinçli ifade eksikliği hiçbir doğuştan eğilim olmadığı sonucunu tek başına vermez.

İlke, kapasite ve öğrenilmiş cümleyi ayırmak gerekir.

Zihin hazır fikir deposuyla doğmaz; düşüncenin içerikleri deneyimden gelir.

Beyaz kâğıt çevredeki izlerle dolarken zihin onları karşılaştırıp birleştirir.

Basit fikirleri duyum ve iç gözlem sağlar; zihin bu malzemeyi edilgin biçimde depolamaz, birleştirme, karşılaştırma ve soyutlama işlemleriyle karmaşık düşünceler kurar.

Benzetme biyolojik yeteneklerin yokluğu demek değildir.

İçerik kaynağıyla öğrenme kapasitesini karıştırmamak gerekir.

İdeler dış nesnelerin duyulara etkisinden ve zihnin kendi işlemlerini fark etmesinden doğar.

Kırmızıyı görür, sonra hatırlama ve isteme eylemimizi içeriden fark ederiz.

İç gözlem her zihinsel süreci saydam yapmaz.

Dış uyarı ile zihnin işlem deneyimini ayrı izlemek gerekir.

Zihin renk, sertlik, tat ve hareket gibi basit ideleri aldığı biçimde deneyimler; onları yoktan üretmez.

Hiç ananas tatmamış kişiye tadı yalnız sözle tam veremeyiz.

Basitlik dilsel parçalanmazlıkla aynı olmayabilir.

Bir kavramın hangi doğrudan deneyime dayandığını sormak gerekir.

Zihin basit ideleri birleştirir, karşılaştırır ve soyutlayarak karmaşık nesne, kip ve ilişki fikirleri yapar.

Altın, dağ ve büyüklük fikirlerinden hiç görülmemiş altın dağ kurulur.

Birleştirme gerçek varlık garantisi değildir.

Düşünülebilir olanla dünyada bulunanı ayırmak gerekir.

Biçim, sayı ve hareket nesnenin yapısına; renk, tat ve ses ise bu yapının bizde doğurduğu deneyime farklı biçimde bağlanır.

Aynı su sıcak ele soğuk, soğuk ele sıcak gelir ama kabın biçimi değişmez.

Modern fizik ayrımı Locke'taki kadar sade bırakmaz.

Deneyim niteliğiyle nesnel mekanizmayı ayrı ama ilişkili düşünmek gerekir.

Özellikleri birlikte taşıyan bir şey varsayarız fakat tözün kendisine açık bir ideyle sahip değiliz.

Elmanın renk, tat ve sertliğinin altında onları taşıyan bilinmeyen dayanak düşünülür.

Bilinmeyen demek gereksiz demek değildir.

Varsayımın neyi açıkladığını ve neyi yalnız adlandırdığını sormak gerekir.

Kişinin zaman içindeki aynılığı aynı madde veya ruh varsayımından çok bilincin geçmiş eylemi kendisine mal etmesiyle ilişkilidir.

Yetişkin çocukluk sözünü gerçekten kendi anısı olarak hatırlar.

Bellek kesintisi ve yanlış anı güç sorunlar doğurur.

Hukuki sorumluluk, beden sürekliliği ve bilinç bağını birlikte düşünmek gerekir.

Bir prensin bütün bilinci ayakkabıcının bedeninde uyansa kişi kim olur sorusu benliği bedenle aynı saymayı sınar.

Yeni bedendeki kişi prensin korku ve sözlerini kendi geçmişi gibi anlatır.

Düşünce deneyi gerçek aktarımın mümkün olduğunu kanıtlamaz.

Kimlik ölçütünün sezgilerimizi nasıl değiştirdiğini görmek gerekir.

Sözcükler doğrudan nesne değil konuşanın zihnindeki ideler için işaret olarak kullanılır.

İki kişi özgürlük derken farklı durumlar tasarlayıp aynı kelimede anlaştığını sanır.

Anlam yalnız özel zihne kapanırsa ortak dil açıklanamaz.

Tanımın yanında örnek ve kullanım bağlamı istemek gerekir.

Zihin tek tek üçgenlerden özel boyut ve rengi çekip birçok örneğe uygulanabilen genel ide kurar.

Tahtadaki eşkenar ve kâğıttaki dik üçgen ortak üçgen kavramında buluşur.

Soyutlama sürecinin psikolojik açıklaması tartışmalıdır.

Genel kelimenin hangi farklı örnekleri kapsadığını açıkça sınamak gerekir.

Bir türe verdiğimiz ad gözlenen özellikler kümesine dayanır; nesnenin gerçek iç yapısını bütünüyle bilmeyebiliriz.

Altını sarı, ağır ve eriyebilir diye sınıflarız; atom yapısı başka açıklama katıdır.

Bilim gerçek yapıya hiç yaklaşamaz sonucu çıkmaz.

Etiket ölçütüyle nedensel yapıyı ayırmak gerekir.

Bilgi ideler arasındaki uygunluk veya aykırılığın algılanmasıdır; kapsamımız bu ilişkileri görebildiğimiz kadar uzanır.

Beyazın siyah olmadığını doğrudan, geometrik sonucu ara adımlarla görürüz.

İde merkezli çerçeve dış dünya sorununu büyütür.

Kavram ilişkisiyle gözlemsel doğrulamayı birlikte kurmak gerekir.

Sezgisel bilgi doğrudan, tanıtlayıcı bilgi ara kanıtla, duyusal bilgi dış nesnenin mevcut deneyimiyle gelir.

Kendi varlığımızı doğrudan, teoremi ispatla, masadaki bardağı duyuyla biliriz.

Duyusal bilgi matematik kesinliğine sahip değildir.

İddianın gerektirdiği kanıt düzeyini baştan belirtmek gerekir.

Kesin bilginin az olduğu hayatta tanıklık, deneyim ve uyum derecesine göre olasılıklı yargı veririz.

Doktor tek belirtiyle kesin konuşmak yerine birçok bulgudan güçlü olasılık çıkarır.

Olasılık keyfî kanaat değildir.

Kanıt gücü değişince inancın derecesini de değiştirmek gerekir.