Size “huzur” diye sattıkları o şey, ruhunuzun mezar taşıdır. O pürüzsüz hayatı, o başınızı ağrıtmayan cevapları istiyorsunuz, biliyorum. Ama bütün bunlar ruhu yavaş yavaş öldüren tatlı bir zehirdir. Ve bu zehrin adı Konfor’dur. Şunu asla unutmayın: Sizin o taptığınız Konfor, Tanrı’ya edilmiş en büyük hakarettir. Çünkü O sizi uyuşuk birer gölge olasınız diye değil, tutkulu ve özgür birer ruh olasınız diye yarattı. Konfor sizi korumuyor, yavaşça öldürüyor. Bunu gün içinde fark etmiyorsunuz. Sonra gece geliyor. Bir anda anlamsız bir boşluk, nefes daralması, huzursuzluk. O his, çürümeyi refus eden tarafınız. Adı: kaygı. Ve bütün hayatım, o zehri bedenden söküp atacak o tek panzehiri, o kutsal kaygıyı aramakla geçti.
"Size “huzur” diye sattıkları o şey, ruhunuzun mezar taşıdır."
Her şey Kopenhag'daki o büyük, zengin ama ruhu karanlık evde başladı. Babam zengin bir tüccardı, ama ruhu lanetliydi. Gençliğinde donmak üzereyken Tanrı'ya lanet okumuştu ve bu sır, evin üzerine bir gölge gibi çöktü. Babam bize Hristiyanlığın pazar neşesini değil, gecenin karanlığındaki o ağır vicdan yükünü miras bıraktı. O evde neşe bir günahtı; ölümse sıradan bir misafir. Annemi ve beş kardeşimi o evde toprağa verdim. Geriye kalan tek şey, sorgusuz bir ciddiyetti. Bu ağır havada rahatça nefes alan biri vardı: Ağabeyim Peter. O, babamın ve kilisenin yolunu hiç sorgulamadan yürüdü. O, sisteme uydu, saygı gördü, o binanın sadık bir bekçisi olmayı seçti. Bense o binanın temeline yerleştirilmiş dinamit olmayı.
Sonra üniversite... Ve felsefenin o büyük sistemlerinin gürültüsüyle tanıştım. Özellikle de Hegel. O, her şeyi yutan devasa bir mantık makinesi inşa etmişti. O makinede benim gibi 'tekil' ruhlara yer yoktu; aşk, iman, korku... hepsi 'formüllerle' çözülecek küçük pürüzlerdi. Bu fikir ruhumu boğuyordu! Hegel, kapısına mermerden muhteşem bir saray inşa etmişti, ama kendisi o sarayın dışında, bir kulübede yaşıyordu. Çünkü o kusursuz sistemde, Kopenhag sokaklarında yürüyen, kalbi titreyen tek bir insana bile yer yoktu. Onlar size 'aynanın kimyasını' anlatır... camın nasıl sırlandığını. Peki bu bilgi, aynada kendi endişeli yüzünüzü gördüğünüz o anın gerçeğini değiştirebilir mi? Hangisi daha gerçektir? Formül mü, yoksa o 'yüzleşme' mi? İşte benim hakikatim buydu. Hakikat, ulaşılan bir liman değil, o fırtınalı yolculuğun kendisidir. Ve o gemide kaptan hep tek başınadır.
Ve sonra Regine Olsen... Hayatıma giren en saf, en somut güzellik. Onunla olmak 'estetik' olanın doruğuydu; anlık haz, bir şiir gibi, sonsuz ihtimaller... Sonra 'etik' olan, yani toplumun sesi geldi: 'Evlen, sorumluluk al, görevini yap.' Güvenli liman. Nişanlandık. Ama sonra o korkunç an geldi. İçimdeki ses, benim görevimin bu olmadığını söylüyordu. Ben bir koca, bir aile babası olamazdım. Ben bir gözlemci, bir kışkırtıcı olmak zorundaydım. O konforlu liman, beni hapsedip öldürecekti. Ve en acısı neydi biliyor musunuz? Karşımda duran şey bir fikir değil, bir insandı. Bir seçim yapmalıydım. Benim yolum, o güvenli limanı ve kuralları terk edip, 'dinsel' tepeye, yani Tanrı ile tek başına kaldığın o ürkütücü yere tırmanmaktı. Ben buna 'o korkunç an' diyorum. O anda ne bir kahramansın ne de bir aziz. Sen bir 'iman şövalyesi'sin. Ve yalnızsın.
İşte 'iman sıçraması' denen o delilik anı tam da buydu. Akıl, seni uçurumun en sonuna getirip bağırır: 'Sakın atlama, bu intihardır!' Ama iman, aklın bittiği yerde başlar. O, bir trapezcinin, karşıda bir el olup olmadığından emin olmadan kendini boşluğa bırakmasıdır. Ben de o boşluğa atladım. Nişanı bozdum. Ve ona, artık onu sevmediğime dair o korkunç yalanı söyledim. Yıllar sonra evlendiğini duydum. Mutluydu. Demek ki benim 'kurbanım' kendi hayatını bulmuştu. Bu, acımı hafifletmedi; aksine, yalnızlığımı ruhuma bir damga gibi vurdu.
"İman, aklın bittiği yerde başlar. O, bir trapezcinin, karşıda bir el olup olmadığından emin olmadan kendini boşluğa bırakmasıdır."
Babamın mirasıyla, iki farklı hayat yaşadım. Bir yanda, takma adların arkasına saklanıp o 'rahatsız edici' felsefi metinleri yazdım: Amacım sarsmaktı. Diğer yanda, kendi adımla, Søren Kierkegaard olarak, doğrudan ruha seslenen yazılar yazdım: Amacım teselli etmekti. Ama ikisinin de hedefi aynıydı. Benim derdim Hegel gibi herkese uyan bir 'zihin hapishanesi' inşa etmek değildi. Benim tek derdim o 'tekil birey'di; o tek bir kişiye ayna tutmaktı. Tıpkı o eski Atinalı, o bilge ve çirkin adam Sokrates gibi. Ben cevaplar vermedim. Sadece ironiyle rahatsız edip sorular sorarak, içinizdeki hakikati doğurtmaya çalıştım. Buna 'ebelik' derler.
Sonra o hiciv dergisi, The Corsair... İnce bacaklarımı kibrit çöpüne, pantolonumu bir çuvala benzettiler. Birdenbire, her gün yürüdüğüm Kopenhag sokakları bir sahneye, her pencere bana parmakla gülen bir seyirciye dönüştü. En acı ironi de buydu: Ben onlara 'Kalabalıktan kurtulun! Kendiniz olun!' diye haykırıyordum. Onların cevabı ne mi oldu? Hepsi 'kalabalık' olarak birleşip, o 'tekil' olmaya cüret eden adamı linç ettiler. İşte o an anladım. Benim okurum o gülenlerin arasında olamazdı. Benim okurum, ancak o kalabalığın içinde kendini benim gibi yalnız hisseden o 'tek bir kişi' olabilirdi.
Ve hayatımın son perdesi... Düşmanım artık Hegel gibi soyut bir sistem değildi. Tam karşımdaydı: Kilisenin kendisi. O, Tanrı'nın adıyla ruhları uyuşturan bir 'konfor imparatorluğu'ydu. Ben de 'An' adını verdiğim o sivri dilli yazılarla o sahte duvarlara saldırdım. Onlar İsa'yı evcilleştirmişti; dişleri sökülmüş, pazar günleri anılan uysal bir kuzuya çevirmişlerdi. Oysa ben haykırıyordum: İsa bir kuzu değil, rahat yalanları kesip atan keskin bir kılıçtı! Onu taklit etmek, o kılıcın keskin ağzında yürümeyi göze almaktı. Ama onlar o kılıçtan ölesiye korktular. Ve ruhlarını, o ılık, o güvenli konfora sığınarak çürüttüler.
Sadece 42 yaşındaydım. Kopenhag sokaklarında bacaklarım beni daha fazla taşımadı ve o soğuk taşlara yığılıp kaldım. Beni bir hastaneye götürdüler. Hayatım boyunca savaştığım o sistem, beni son anlarımda yine kendi beyaz, steril duvarlarının arasına hapsetmişti. Gücüm tükeniyordu. Ama Kilise, son bir hamle yapmak istedi. Odama bir rahip girdi. Yüzünde o bildik, o 'profesyonel teselli' ifadesiyle, bana Tanrı'yla son bir 'barışma' ve kutsama teklif etti. Hiç tereddüt etmedim. Bütün gücümü topladım. Belki sadece başımı yavaşça iki yana sallayarak, 'Hayır' dedim. Reddettim. Hayatım boyunca savaştığım o sahte sistemin elinden, o konforlu yalanlardan son bir yudum alamazdım. Benim hesabım, doğrudan Tanrı'ylaydı; onun memurlarıyla değil. O son 'hayır', benim bütün 'evet'lerimdi. O 42 yıllık dikenli yolun, o acının, o yalnızlığın... hepsinin anlamı, o son 'hayır'dı.
Şimdi, zamanın ötesinden sizin çağınıza bakıyorum... ve keşke haksız çıksaydım diyorum. Ama hayır. Benim korktuğum ne varsa, siz onu 'normaliniz' yapmışsınız. Benim 'sistem' dediğim o ruhsuz makine, şimdi sizin avucunuzun içine, o ışıklı küçük ekrana sığmış. O ekrana bakarak var oluyor, o ekrandan onay dileniyorsunuz. Benim korktuğum o anonim 'kalabalık', sizin hayatınızın yargıcı olmuş. 'Kendi olamama' hastalığı artık bir istisna değil, kural olmuş. Ruhlarınızı başkalarının beğenisine kiralıyorsunuz.
Evet, benden yüz yıl sonra attığım çığlığı duyanlar oldu. Sartre, Camus... O ateist Fransızlar. Onlar benim 'kaygımı' aldılar ama 'Tanrı'yı' dışarıda bıraktılar. Uçuruma baktılar ama o son 'iman sıçramasını' reddettiler. Sözlerim onların manifestosuydu, evet, ama eksik bir manifestoydu. Sonra o endişeli ruh, Kafka... Ah, işte o beni anladı. Ama en acı ironi, profesörlerden geldi. Ben sisteme karşı savaşan tekil bir ruhtum, şimdi ise onların sisteminde bir ders konusuyum. Anti-sistemci, sistemin kendisi oldu. Bundan daha büyük bir yenilgi olabilir mi?
Benim sunduğum o sarp yoldan o kadar korktular ki, beni yanlış anlamayı seçtiler. Aklı sonuna kadar kullandığımda, ama onun sınırında 'Sıçrayın!' dediğimde, kolayına kaçıp bana 'akıl düşmanı' dediler. Onları o sahte mutluluklarından uyandırıp ruhlarındaki hastalığı gösterdiğimde, 'karamsarlık satıyor' yaftasını yapıştırdılar. Oysa umutsuzluk teşhistir, reçete değil! Benim tek bir reçetem vardı: O korkunç sıçrayış. İman.
Şimdi, zamanın olmadığı bu yerde, geriye dönüp baktığımda, tüm o acının tek bir kör noktadan beslendiğini görüyorum: Ben fikirlere, yaşayan, nefes alan insanlardan daha çok değer verdim. En başta Regine... O, kanlı canlı bir insandı; bir gülüşü, korkuları vardı. Ben ne yaptım? Onu 'görevim' dediğim o soyut fikrin sunağında kurban ettim. Onun sıcaklığını hissetmek yerine, onu felsefemde bir sembol olarak okumayı tercih ettim. Sonra Hegel... Kendi yolumu daha net görebilmek için onu devasa, ruhsuz bir 'sistem' karikatürüne çevirdim. Onu yenilmesi gereken mutlak bir 'düşman'a hapsettim. Oysa o da, tıpkı benim gibi, kendi hakikatini arayan bir zihindi. Ama somut bir düşmana sahip olmak, karmaşık bir zihni anlamaya çalışmaktan her zaman daha kolaydı. Ve Yalnızlık... Onu bir erdem, ulaşılamaz bir ideal yaptım. Oysa belki de sadece en büyük korkumun adıydı; o korkudan kaçmak için yalnızlığa sığındım. Fikirlerim uğruna hayatın kendisini, o basit, o insani anları feda ettim. Regine'i, Hegel'i... hepsini fikirlerimin sunağında kurban ettim. Ve şimdi bunun pişmanlığı, benim sonsuzluğum oldu. Belki de hakikat, o korktuğum kalabalıkta değildi, evet. Ama belki de bir dağın tepesinde tek başına bekleyen bir aydınlanma da değildi. Belki de hakikat, sadece bir başka ‘tekil’in, anladığını göstermek için omzuna dokunduğu o kısacık, o sıradan anda gizliydi.
Geriye dönüp baktığımda... ne görüyorum? Bir yığın kitap mı? Hayır. Ben geride, acıyla, alayla, yalnızlıkla döşenmiş bir patika görüyorum. Bu yüzden hayatım, hayran olmanız için yontulmuş pürüzsüz bir anıt değil; kendi yolunuzu bulmanız için bırakılmış dikenli bir uyarıdır. Konforun, ruhun en tatlı zehri olduğunu anlamanız için atılmış bir çığlıktır.
"Konfor, ruhun en tatlı zehridir."
O halde size vasiyetim şudur: Kitaplarımı okuyun, evet, sonra da yakın o kitapları! Çünkü size gereken cevaplar benim sayfalarımda değil, sizin kendi uçurumunuzun kenarında, o korkunç ama dürüst rüzgarda sizi bekliyor. Bana inanmayın. Kendi titreyişinize inanın. Kendi hakikatinizi, kendi sıçrayışınızla kendiniz doğurun. Ve şimdi sıra sizin sessizliğinizde. O ekranı kapattığınızda, o dijital kalabalığın uğultusu kesildiğinde, o beğenilerin, o bildirimlerin sahte müziği durduğunda... Geriye ne kalıyor? Geriye sadece siz kalıyorsunuz. Tek başınıza. Ve benim size son ve tek sorum şudur: O mutlak, o yargılayıcı sessizlikte... kendinizle baş başa kalmaya cesaretiniz var mı? O sessizlikte kendinize katlanabiliyor musunuz?
Bu yazı, Zihin Gezgini YouTube kanalındaki "Filozoflar Serisi #10 - Søren Kierkegaard - İnanç Sıçraması" başlıklı canlandırma monoloğundan derlenmiştir.