Yönetim Üzerine İkinci İnceleme

Locke siyasi iktidarı mülkiyeti korumak için yasa yapma ve bu yasaları toplum yararına uygulama hakkı olarak tanımlar.

Apartman yöneticisinin ortak bütçeyi kullanma yetkisi kendi zenginliği için değil, binanın güvenlik ve bakım işi içindir.

Amaç kamu yararı olsa da kimin 'yarar' tanımını yaptığı ayrı bir siyasi mücadeledir.

Bir yetkiyi değerlendirirken kaynağını, sınırını, hangi amaçla verildiğini ve kötü kullanım halinde kime hesap verdiğini birlikte sormak gerekir.

Devlet öncesi insanlar özgür ve eşittir; fakat başkasının yaşamına, sağlığına, özgürlüğüne veya malına zarar vermeyi yasaklayan doğa yasasına bağlıdır.

Issız adada iki yabancı bulunması birinin ötekine efendi olduğu anlamına gelmez; ikisi de karşılıklı sınır taşır.

Locke'un evrensel insan dili kendi çağında kadın, hizmetçi, yoksul ve sömürgeleştirilmiş halklara eşit uygulanmamıştır.

Resmî kural bulunmayan bir ortamda bile güçlü kişinin her istediğini hak saymamak, özgürlük ile keyfiliği ayırır.

Doğa yasası herkesi bağladığı için onu çiğneyeni durdurma ve zararı giderme yetkisi başlangıçta herkese aittir.

Komşunun mahsulünü yakan kişiyi ortak yargıç yokken mağdur ve yakınları durdurmaya çalışır.

İnsan kendi davasında taraf olduğu için öfke, intikam ve ölçüsüz ceza doğa durumunu güvensiz kılar.

Bir anlaşmazlıkta tarafsız karar mekanizmasının neden gerekli olduğunu düşünmek devletin varlık gerekçesini somutlaştırır.

Doğa durumu zorunlu savaş değildir; birinin diğerinin yaşamı üzerinde keyfî güç kurmaya kalkması savaş durumunu başlatır.

Silahlı hırsız cüzdandan fazlasını ister: Kişiyi kendi iradesine bağlayabilecek güç kullandığı için direniş hakkı doğar.

Tehdit tanımını genişletmek her çatışmayı savaşa çevirip aşırı şiddeti haklı gösterebilir.

Bir müdahalede gerçek ve yakın tehditle yalnız hoşnutsuzluğu ayırmak, güç kullanımının sınırını korur.

Locke insanın kendi yaşamı üzerinde mutlak sahibi olmadığı için kendini sınırsız ve keyfî egemenliğe satamayacağını savunur.

Borçlu kişi çalışma sözü verebilir; fakat alacaklıya istediği an öldürme hakkı veremez.

Locke savaş esirliği için açtığı istisna ve sömürge yatırımları nedeniyle ciddi bir tarihsel çelişki taşır.

Bir sözleşmede tarafların kâğıt üzerinde rıza göstermesi, koşulların insan onurunu yok saymasını otomatik olarak meşru kılmaz.

Ortak doğadan alınan şeye kişinin emeğini katması onu özel mülk haline getirebilir.

Kimsenin toplamadığı elmayı dalından koparan kişi toplama emeğiyle onu ortak alandan kendi kullanımına geçirir.

Emek karışımı benzetmesi büyük toprak sahipliğinin, mirasın ve ücretli emeğin bütün sorunlarını tek başına çözmez.

Bir ürünün kime ait olduğunu tartışırken ham maddeyi, emeği, aracı, altyapıyı ve hukuki korumayı birlikte görmek gerekir.

İlk edinme başkalarına yeterli ve benzer nitelikte kaynak bırakıldığı sürece haklı sayılır.

Nehirden bir testi su almak kimseyi susuz bırakmaz; bütün kaynağı çitle çevirmek aynı işlem değildir.

Nüfus, kıtlık ve ekolojik sınırlar büyüdüğünde 'yeterince kaldı' koşulunun ne zaman bozulduğu tartışmalıdır.

Doğal kaynağı kullanan projenin yalnız yasal iznine değil, geride kalan ortak imkâna da bakmak gerekir.

İnsan kullanabileceğinden fazlasını alıp çürütmemelidir; dayanıklı para üzerinde anlaşma bu doğal sınırı aşan birikime izin verir.

Bir aile yüz elma toplayıp doksanını çürütürse ortak kaynağı boşuna azaltır; elmaları bozulmayan madeni parayla değiştirmek kaybı erteler.

Para için örtük rıza iddiası büyük servet eşitsizliklerinin gerçek rıza ve güç sorununu çözmez.

Biriktirmenin yalnız israfı önleyip önlemediğini değil, başkalarının erişimini ve pazarlık gücünü nasıl değiştirdiğini de sormak gerekir.

Çocuklar akıl ve bağımsızlık gelişene kadar bakım otoritesine bağlıdır; bu geçici görev hükümdarın yetişkinler üzerindeki mutlak hakkına benzemez.

Ebeveyn küçük çocuğun yol güvenliğine karar verir ama yetişkin çocuğun bütün hayatını sonsuza dek yönetme hakkı kazanmaz.

Locke aile içindeki cinsiyet eşitsizliğini bütünüyle aşmaz ve bakım emeğini dar ele alır.

Koruma gerekçesiyle verilen yetkinin ne zaman sona ereceğini açıkça belirlemek, bakımı vesayete dönüşmekten korur.

İnsanlar doğa durumundaki tarafsız yasa, yargıç ve uygulama eksikliğini gidermek için cezalandırma yetkilerini topluma devreder.

Mahallede herkes kendi park kavgasına ceza keserse çatışma büyür; ortak ve önceden bilinen kural güven sağlar.

Devlet sorunu çözmek için kurulur ama aynı gücü kötüye kullanabilecek yeni bir merkez de yaratır.

Bir kuruma yetki verirken çözmesini beklediğiniz sorunu ve yetkinin kendisinin doğuracağı yeni riski aynı anda yazmak gerekir.

Meşru yönetimin temeli yönetilenlerin rızasıdır; Locke açık söz vermeyle ülkenin imkânlarından yararlanırken verilen sessiz rızayı ayırır.

Yol kullanan yabancı geçici olarak trafik kuralına uyar, fakat bu her siyasi karara sonsuza dek bağlandığı anlamına gelmez.

Sessiz rıza ölçütü, ülkeyi terk etme gücü olmayan yoksul veya bağımlı insanlar için gerçek seçim sunmayabilir.

Bir sözleşmede 'istemiyorsan git' seçeneğinin maliyetini hesaba katmadan rıza var dememek gerekir.

Toplum tek beden olarak hareket edecekse her kararda oybirliği mümkün olmadığından çoğunluk kararı gerekli hale gelir.

On kişilik kooperatif her küçük konuda herkesin aynı fikirde olmasını beklerse tek bir itiraz bütün hareketi durdurabilir.

Çoğunluk yöntemi azınlığın temel haklarını çiğneme izni değildir; rıza yönetimin sınırlarını da içerir.

Bir oylamada yalnız kazanan sayıyı değil, kaybedenlerin korunacak haklarını ve yeniden konuşma yolunu da tasarlamak gerekir.

Yasama ortak ve bilinen yasalar yapmalı, keyfî emir vermemeli, mülkiyeti rızasız almamalı ve yasa yapma yetkisini başkasına devretmemelidir.

Meclis bir kişiyi hedefleyen geriye dönük ceza çıkarırsa genel yasa yerine özel intikam aracı olur.

Mülkiyet koruması vergi ve kamusal yatırımın tümünü yasadışı yapmaz; temsil ve rıza biçimi belirleyicidir.

Yeni bir düzenlemenin herkese uygulanıp uygulanmadığını ve karar verenlerin de aynı kurala bağlı olup olmadığını kontrol etmek gerekir.

Yasa her beklenmedik durumu öngöremediği için yürütme bazen kamu yararı adına yazılı kuralın dışında hızlı karar almak zorunda kalabilir.

Sel sırasında kapalı depoyu açıp yiyecek dağıtmak normal prosedürü ihlal eder ama yaşamı koruyabilir.

Acil durum dili denetimsiz kalırsa geçici istisna kalıcı keyfî yönetime dönüşebilir.

Olağanüstü yetkinin amacı, süresi, kayıt biçimi ve sonradan hesap vermesi baştan belirlenmelidir.

Haksız savaşta kazanan olmak yönetme hakkı vermez; haklı savaşın galibi bile yalnız saldırganlar üzerinde sınırlı tazmin yetkisi kazanır.

Silahla evi ele geçiren hırsız tapu sahibi olmaz; zafer güç dengesini değiştirir ama geçmiş haksızlığı hakka çeviremez.

Tarihte haklı savaşın kim tarafından belirlendiği ve sivillerin mülkiyeti ciddi belirsizlik taşır.

Bir kurumun bugünkü yasallığını değerlendirirken kuruluşundaki zor kullanmayı ve mağdurların süren talebini de hesaba katmak gerekir.

Yönetici kendisine verilen gücü halkın haklarını korumak yerine kendi keyfi için kullandığında güveni bozar ve halkın direnme hakkı doğar.

Evin bekçisi anahtarı hırsızlara yardım etmek için kullanırsa görevinden çıkarılması evi dağıtmak değil, kurucu amacı korumaktır.

Direnme hakkı her hoşnutsuzlukta şiddete çağrı değildir; uzun kötüye kullanım, hukuk yolları ve ortak değerlendirme önemlidir.

Bir yönetimin eleştiriyi bastırması, seçim ve yargı yollarını kapatması güven ilişkisinin ne ölçüde bozulduğunu gösteren temel işaretlerdir.