Şölen & Phaidon

Şölen bir teoriyi boş sınıfta değil, zafer kutlayan şair Agathon'un evinde farklı hayat tarzlarını temsil eden insanların konuşmalarıyla kurar.

İçkiyi azaltmaya karar veren grup sırayla Eros'u övecektir; felsefe sofradaki rekabet, şaka ve çekicilikten ayrı değildir.

Anlatılan ziyafet geçmişte kalmıştır ve bize başkasının hatırlamasıyla ulaşır; bu katman kesin tarih tutanağı değil edebî kurgu uyarısıdır.

Bir tartışmada yalnız sözü değil, sözü söyleyen kişinin konumunu ve neyi kanıtlamak istediğini görmek Şölen'in yöntemini bugüne taşır.

İlk konuşmacı Phaidros, âşığın sevdiği kişinin gözünde utanmamak için cesur ve onurlu davranacağını savunur.

Savaşta sevgilisinin kendisini izlediğini bilen asker geri çekilmekten utanır ve tek başına yapamayacağı fedakârlığı göze alır.

Utanç ve hayranlık erdemi teşvik edebilir ama ahlakı yalnız başkasının bakışına bağlamak gösteriş tehlikesi taşır.

Takdir edilme isteğinin sizi gerçekten iyi davranışa mı, yalnız iyi görünmeye mi ittiğini ayırmak bu konuşmanın güncel sorusudur.

Pausanias bedene yönelen geçici arzuyla karakter ve bilgelik arayan daha yüksek sevgiyi birbirinden ayırır.

Yalnız güzellik sürdüğü sürece devam eden ilişkiyle iki insanın birbirini daha iyi kişi olmaya çağırdığı bağ aynı kefeye konmaz.

Konuşma dönemin sınıf, cinsiyet ve yurttaşlık eşitsizliklerini taşır; 'yüce aşk' dili sömürüyü gizlemek için de kullanılabilir.

Bir ilişkiyi değerlendirirken güzel sözden önce tarafların özgürlüğüne, sürekliliğine ve birbirini geliştirme biçimine bakmak gerekir.

Hekim Eryksimakhos aşkı yalnız insanlar arasında değil beden, müzik, mevsim ve evrendeki uyum ilkesi olarak genişletir.

Doktor sağlıklı bedende sıcak-soğuk, kuru-yaş gibi karşıtların ölçülü uyumunu kurmaya çalışır.

Her şeyi aşk kavramına sığdırmak sözcüğü açıklayıcı olmaktan çıkarabilir; konuşmanın genişliği aynı zamanda zayıflığıdır.

Uyum sözcüğü kullanıldığında gerçek çatışmanın çözülüp çözülmediğini, yoksa yalnız üstünün örtülüp örtülmediğini sormak gerekir.

Aristophanes insanların eskiden bütünken tanrılar tarafından ikiye ayrıldığını ve aşkın kayıp yarıyı arama isteği olduğunu anlatır.

Yuvarlak bedenli eski insanlar bölününce her yarı ötekine sarılır; yemek yemeyi bile unutacak kadar birleşmeyi ister.

Ruh eşi masalı yakınlık arzusunu güçlü anlatır fakat tek başına eksik olduğumuz ve partnerin bizi tamamlamak zorunda olduğu baskısını yaratabilir.

Sevdiğiniz kişiyi eksik parçanız değil ayrı bir hayat olarak görebilmek, yakınlık ile bağımlılık arasındaki çizgiyi korur.

Şair Agathon aşkı genç, zarif, adil ve bütün erdemlerin kaynağı olarak över; konuşması içerikten çok kusursuz biçimiyle etkiler.

Sofradakiler alkışlar, çünkü cümleler çiçekli ve ritimlidir; Sokrates ise övgünün doğru olup olmadığını sormaya hazırlanır.

Güzel retorik yanlış olmak zorunda değildir, fakat dinleyicinin kanıt arama isteğini uyuşturabilir.

Etkileyici bir konuşmadan sonra akılda kalan duygu ile gerçekten savunulan iddiayı iki ayrı cümle halinde yazmak iyi bir sınamadır.

Sokrates aşkın sahip olunmayan güzele yöneldiğini söyler; Diotima da Eros'u ne kusursuz ne bütünüyle yoksun, ölümlü ile tanrısal arasında arayan bir varlık olarak tanımlar.

Susuz insan suyu ister; yoksulluk ile çarenin oğlu sayılan Eros da eksik olduğu için arar, becerikli olduğu için güzelliğe giden yeni yollar bulur.

Arzuyu yalnız eksiklik saymak bolluk ve paylaşımı küçümseyebilir; ayrıca tarihsel Diotima'nın kimliği ve Sokrates'in ağzındaki rolü belirsizdir.

Bir istekte 'neyim eksik?' kadar 'bu arayış beni hangi iyiyi üretmeye götürüyor?' sorusunu sormak bilgisizlik ile umutsuzluk arasındaki üretken alanı açar.

Diotima'nın merdiveninde insan tek güzel bedenden bütün güzel bedenlere, güzel ruhlara, yasalara, bilgilere ve sonunda güzelliğin kendisine yükselir.

Bir yüzün çekiciliğiyle başlayan hayranlık, zamanla iyi karakteri ve güzel bir düşünceyi tanıyabilecek daha geniş göz haline gelir.

Merdiven bedensel ve kişisel sevgiyi aşağı basamak saydığı için tekil insanın değerini soyut ideale feda etmekle eleştirilmiştir.

Bir kişide sevdiğiniz özelliğin başka insan ve işlerdeki örneklerini görmek sevgiyi küçültmeden bakışı genişletebilir.

Sarhoş Alkibiades aşk üzerine teori yerine Sokrates'e duyduğu hayranlık, arzu ve öfkeyi anlatarak konuşmaların soyut düzenini bozar.

Başında sarmaşıklarla içeri girer, Sokrates'in güzel sözlerle değil utandırıcı sorularla insanın içini açtığını söyler.

Alkibiades'in tutkusu Sokrates'i putlaştırır; hayranlık kişinin kendi sorumluluğunun yerini alamaz.

Bir öğretmene veya lidere hayranlık duyarken onun sözünü kopyalamak yerine kendi hayatınızda neyi değiştirdiğinize bakmak gerekir.

Phaidon Sokrates'in idam gününü dostlarının yasını ve felsefi konuşmayı iç içe geçirerek anlatır.

Sokrates'in ayaklarındaki zincir çıkarılınca acının ardından gelen hazzı fark eder; ölüm konuşması bedensel ayrıntıyla başlar.

Sakin sahne Sokrates'in tarihsel ölümünün birebir kaydı değil, Platon'un örnek filozof portresidir.

Zor zamanda söylenen sakin sözleri romantikleştirmeden, kişinin korkusuyla nasıl ilişki kurduğuna bakmak daha gerçekçidir.

Sokrates gerçek filozofun bedensel dikkat dağıtıcılardan uzaklaşıp aklın izlediği hakikate yöneldiğini, bu nedenle ölümü çalıştığını söyler.

Açlık, ağrı ve haz zihni çekerken filozof değişmeyen adalet veya güzellik fikrine yoğunlaşmaya çalışır.

Bedenin yalnız engel sayılması hastalık, bakım, duygu ve bedenli bilginin değerini küçümser.

Geçici hazdan uzak durmak ile bedeni düşman görmek arasındaki farkı korumak, bu sert iddiayı ölçülü okumayı sağlar.

Sokrates büyük-küçük, uyku-uyanıklık gibi karşıtların birbirinden geldiğini söyleyerek yaşamın ölümden yeniden doğabileceğini savunur.

Uyuyan uyanır, uyanan yeniden uyur; döngü tek yönde olsaydı sonunda herkes sonsuz uykuda kalırdı.

Doğadaki bazı döngüler ruhun bireysel olarak sürdüğünü kanıtlamaz; benzetmeden metafizik sonuca geçiş tartışmalıdır.

Bir argümanda örneğin sonucu gerçekten gerektirip gerektirmediğini, yalnız hayal etmeyi kolaylaştırıp kolaylaştırmadığını ayırmak gerekir.

Eşit çubukların hiçbir zaman kusursuz eşit olmadığını fark etmemiz, Sokrates'e göre deneyimden önce 'eşitliğin kendisi' hakkında bir ölçü taşıdığımızı gösterir.

İki tahtayı yan yana koyup eşit deriz, sonra küçük farkı görürüz; kusurlu örneği kusursuz ölçüyle karşılaştırırız.

Doğuştan kavram sonucu zorunlu değildir; zihin benzer örneklerden soyutlama yaparak da ölçü kurabilir.

Bir standardın nereden geldiğini sorarken deneyim, dil ve zihnin sınıflandırma gücünü birlikte değerlendirmek gerekir.

Görünen beden değişip dağılırken görünmeyen ve akılla kavranan ruhun değişmeyen Formlara daha çok benzediği ileri sürülür.

Güzel nesne eskir fakat 'güzellik nedir?' sorusu tek nesnenin ömrünü aşar; Sokrates ruhu bu ikinci alana yaklaştırır.

Görünmez olanın yok olmaz olduğu sonucu kendiliğinden çıkmaz; ses ve düşünce gibi görünmez şeyler de sona erebilir.

Bir benzerlik argümanında ortak özellikten hangi sonuca geçildiğini ve aradaki boşluğu görmek eleştirel okumayı güçlendirir.

Simmias ruhun lirdeki uyum gibi bedenin ürünü olabileceğini, Kebes ise birçok beden eskiten dokumacı gibi ruhun da sonunda ölebileceğini söyler.

Lir kırılınca uyum kaybolur; dokumacı birçok paltoyu eskitse bile son paltosundan önce ölebilir.

Platon karşı görüşleri kukla yapmaz; güçlü itirazlar Sokrates'in savını yeniden kurmaya zorlar.

Bir fikre inanıyor olsanız bile ona yöneltilebilecek en güçlü iki itirazı kendiniz yazmak düşünceyi savunmadan önce sınar.

Sokrates zehri sakinlikle içer ve son sözünde Asklepios'a bir horoz borçlu olduklarını söyler; felsefi yaşam bedensel ölüm sahnesinde tamamlanır.

Baldırlarından yukarı soğukluk ilerlerken dostları ağlar, Sokrates ise Kriton'a unutulmaması gereken küçük borcu hatırlatır.

Son sözün anlamı kesin değildir; ölümü hastalıktan iyileşme saymak çekici ama tartışmalı yorumlardan yalnız biridir.

Büyük vedalarda bile küçük bir söz, borç veya bakım işi insanın değerlerini gösterebilir; anlam bazen görkemden değil ayrıntıdan doğar.