Complexity: A Guided Tour

Çok parçalı bir sistem yerel etkileşimden örgütlü, uyarlanabilir ve kolay indirgenemeyen davranış ürettiğinde karmaşık sayılır.

Karınca kolonisi tek karıncada olmayan rota bulur.

Tek evrensel ölçü üzerinde uzlaşma yoktur.

Kavramı parça sayısıyla değil davranışla sınamak gerekir.

Sistemin durumu kurallar altında zamanla ilerler ve geri bildirim yeni yolu belirler.

Sarkaç her anda önceki konum ve hızdan ilerler.

Analizin odağı tek bir denge noktası değil, durumların izlediği yörüngedir; küçük geri bildirimler zaman içinde durağanlık, salınım veya büyüme üretebilir.

Denklem gerçek dünyanın bütün ayrıntısını içermez.

Model varsayımlarını açık tutmak gerekir.

Belirlenimci kural başlangıçtaki küçük farka hassassa uzun vadeli tahmin çöker.

Hava ölçümündeki küçücük hata haftalar sonra büyür.

Sistem kurallı olsa bile başlangıç koşulunu sonsuz kesinlikle ölçemeyiz; hata büyüdüğünde tek sonuç tahmini yerine olası davranış aralıkları önem kazanır.

Kaos rastgelelik değildir.

Kısa tahmin ve dayanıklılığı uzun kesinliğe tercih etmek gerekir.

Bilgi kuramı mesajın anlamından çok belirsizliği ne kadar azalttığını ölçer.

Adil parada sonuç haberi bir bitlik ayrım taşır.

Shannon ölçüsü, nadir mesajın daha çok şaşırtması fikrine dayanır; olası seçeneklerin dağılımı bilinmeden bir işaretin taşıdığı bilgi miktarı hesaplanamaz.

Bit sayısı anlam ve değer ölçüsü değildir.

Teknik bilgiyle insan için önemini ayırmak gerekir.

Basit soyut makine birçok işlemi yapabilir ama bazı problemlerin genel çözümü yoktur.

Programın her durumda durup durmayacağını belirleyen evrensel test bulunmaz.

Teorik sınır pratikte hiçbir şey yapılamaz demek değildir.

Yaklaşım ve özel durum çözümlerini ayırmak gerekir.

Kalıtım, çeşitlilik ve seçilim merkezi plan olmadan karmaşık uyumlar üretir.

Kanat nesiller boyunca küçük yararlı farkların birikimiyle gelişir.

Karmaşık yapı tek adımda hedeflenmez; işe yarayan küçük değişimler korunur, mevcut yapı yeni işlevlere uyarlanır ve tasarım tarihsel kısıtlarla ilerler.

Her özellik kusursuz uyum değildir.

Tarih, yan ürün ve tesadüfü hesaba katmak gerekir.

Canlı biçim gen, hücre, çevre ve düzenleyici ağların etkileşiminden oluşur.

Aynı DNA farklı hücrede başka genleri çalıştırır.

Genler sabit bir çıktı listesi yerine başka süreçlerle birlikte çalışan kaynaklar sunar; gelişim, aynı talimatın bağlama göre farklı sonuçlar vermesidir.

Çevre vurgusu kalıtımı silmez.

Nedenleri ağ içinde ve farklı ölçeklerde aramak gerekir.

Von Neumann basit bileşenlerin talimatı okuyup kendini kuran makine oluşturabileceğini gösterdi.

Hücre ızgarasında kopya yapan örüntü tasarlanır.

Kurucu mekanizma hem betimi taşımalı hem bu betimi okuyacak düzeni üretmelidir; kopyalama sorunu talimat ile uygulayıcı arasındaki döngüyü görünür kılar.

Dijital kopya canlılıkla aynı değildir.

Benzetmenin metabolizma ve evrim sınırını belirtmek gerekir.

Çözüm adaylarını seçip değiştirerek bilgisayar evrimi büyük arama alanında iyi sonuç bulabilir.

Anten biçimleri mutasyon ve seçilimle gelişir.

Yöntem her olasılığı taramak yerine başarılı adayların parçalarını yeni birleşimlerde dener; çeşitlilik erken tek çözüme sıkışmayı önleyen temel kaynaktır.

Algoritma amacı ve başarı ölçüsünü insandan alır.

Uygunluk işlevinin neyi dışladığını sormak gerekir.

Izgara hücrelerinin komşuya göre basit güncellenmesi uzun ömürlü hareketli ve hesaplayıcı örüntüler yaratabilir.

Yaşam Oyunu'nda planör ekranda ilerler.

Ortaya çıkan düzen herhangi bir hücrenin planında bulunmaz; zaman boyunca yinelenen yerel etkileşim, üst ölçekte kalıcı ve hareketli yapılar oluşturur.

Güzel örüntü doğanın aynı kuralla çalıştığını kanıtlamaz.

Modeli açıklama ve benzetme düzeyinde sınamak gerekir.

Bazı sistemlerde tam düzen ile tam düzensizlik arasında bilgi taşıyan zengin davranış görülür.

Donmuş hücreler değişmez, rastgele hücreler iz bırakmaz, aradaki örüntü hesaplar.

Yaşam her zaman tek kritik eşikte bulunmaz.

Etkileyici hipotezi farklı sistemlerle sınamak gerekir.

Yerel sinyaller çarpışıp yayılırken merkezi işlemci olmadan küresel hesaplama oluşabilir.

Karınca izleri yiyeceğe giden kısa yolu güçlendirir.

Hesap burada simgeleri sırayla işleyen merkez değil, etkileşen öğelerin ortak sonucu olarak düşünülür; bilgi sistem boyunca taşınır ve dönüştürülür.

Parçacık dili biyolojik niyeti açıklamaz.

Mekanizma ve metaforu ayırmak gerekir.

Bağışıklık, beyin ve koloni çevreden sinyal alıp dağıtık karar üretir.

Bağışıklık hücreleri tek komutan olmadan tehdide cevap verir.

Dağıtık işlem tek bir öğenin bütünü bilmesini gerektirmez; yerel tepkiler birbirini etkileyerek çevreye uyarlanmış ortak bir davranış oluşturabilir.

Bilgi sözcüğü anlamlı zihin varsaymamalıdır.

Sinyal, tepki ve işlevi somut belirtmek gerekir.

Zekâ yüzey benzerliğinden çok farklı durumlar arasındaki derin ilişkiyi esnekçe görmeyi gerektirir.

Güneş sistemi ile atom görsel benzer ama mekanizma farklıdır.

İyi benzetme nesneleri değil ilişkiler sistemini eşler; bir alandaki neden-sonuç yapısı diğer alana taşındığında hem keşif hem yanlış genelleme ihtimali doğar.

Her analoji açıklama değildir.

Eşleşen ilişkiyle kopan noktayı birlikte yazmak gerekir.

Gerçek ağlarda az sayıda merkez, kısa yollar ve topluluk yapısı yayılım ile kırılganlığı belirler.

Havalimanı merkezi kapanınca uzak şehirler etkilenir.

Aynı düğüm sayısı farklı bağlantı düzenlerinde bambaşka davranır; bu yüzden karmaşıklık öğelerin özellikleri kadar aralarındaki yol ve kümelenmelerde aranır.

Ağ deseni nedensel tarihi tek başına açıklamaz.

Bağlantı verisini güç ve işlevle birleştirmek gerekir.

Canlı ve kent ölçüleri büyürken bazı özellikler düzenli kuvvet yasaları gösterse de karmaşıklık bilimi hâlâ birleşik kuram değildir.

Büyük hayvanda kalp hızı beden ölçeğiyle sistematik değişir.

Güzel yasa istisna ve mekanizma ister.

Alanı tamamlanmış devrim değil üretken soru programı olarak görmek gerekir.