Yapay zekâyla oluşturulmuş ön okuma rehberi · Kitabın yerini tutmaz
Koleksiyon #251Siborg Manifestosu
İnsan-makine, insan-hayvan ve doğa-kültür sınırlarının zaten karıştığını; saf köken ve tek kimlik yerine teknolojiyle kurulan kısmi, eleştirel ve beklenmedik dayanışmaları düşünmeye çağıran ironik feminist manifesto.
25-50 sayfalık PDF'yi indirÇevrimdışı okumak için
Giriş
Kalp pili taşıyan beden ne kadar insan, telefonu olmadan yol bulamayan kişi ne kadar makineden ayrıdır? Haraway bu soruya yüzde hesabı vermez. 'Saf insan' fikrinin zaten bir hikâye olduğunu gösterir ve karışık bedenlerimizin siyaseti nasıl değiştirebileceğini sorar.
21 duraklık okuma rotasını açBölüm 1/21
- 01Bu kitap nasıl okunmalı?
- 02Siborg nedir?
- 03İronik siyasi mit
- 04İnsan ile hayvan sınırı
- 05İnsan ile makine sınırı
- 06Fiziksel ile fiziksel olmayan sınırı
- 07Saf köken hikâyesine veda
- 08Kimlik yerine yakınlık
- 09Tek bir 'kadın' kimliği sorunu
- 10Entegre devre
- 11Ev işi ekonomisinin yayılması
- 12Bilişimin tahakküm ağı
- 13Bilim tarafsız bakış değildir
- 14Teknoloji ne kurtarıcı ne şeytan
- 15Yazı ve yeniden kodlama
- 16Canavar akrabalıklar
- 17Tanrıça değil siborg
- 18Kitabın kolay yanlış anlaşılacağı yer
- 19Kitap hakkında süren tartışma
- 20Bugüne taşınan üç soru
- 21Bir cümlede kitabın özü
BAŞLANGIÇ
Bu kitap nasıl okunmalı?
İnsan-makine, insan-hayvan ve doğa-kültür sınırlarının zaten karıştığını; saf köken ve tek kimlik yerine teknolojiyle kurulan kısmi, eleştirel ve beklenmedik dayanışmaları düşünmeye çağıran ironik feminist manifesto.
Metin 1985'in sosyalist-feminist tartışmaları içinde yazılmış yoğun, ironik ve bilerek kışkırtıcı bir denemedir. Rehber siborg mitini teknolojiyi öven gelecek tahmini gibi değil; kimlik, emek, bilim ve koalisyon düşüncesini bozan siyasi araç olarak okur.
Fabrikadaki kadın mikroçip üretir, evde görünmez bakım işi yapar, hastanede bedeni teknolojiyle ölçülür ve bilgisayar ağında örgütlenir. Doğal ile yapay, ev ile iş, beden ile bilgi arasındaki çizgiler onun hayatında çoktan birbirine karışmıştır.
BİRİNCİ KISIM · MELEZ
Siborg nedir?
Siborg makine ile organizmanın karışımı, hem gerçek teknoloji dünyasının hem de siyasi hayal gücünün yaratığıdır.
Kalp pili, protez, hormon, telefon ve veri sistemi bedenin ne yapabildiğini birlikte kurar.
Teknoloji kullanan herkes aynı ölçüde özgür veya aynı tür siborg değildir.
Bir araçla beden arasındaki bağı erişim, denetim ve bağımlılık üzerinden incelemek gerekir.
BİRİNCİ KISIM · YÖNTEM
İronik siyasi mit
Haraway siborgu inanılması gereken yeni öz değil, yerleşmiş karşıtlıkları bozmak için ciddi ve alaycı bir hikâye olarak kullanır.
Robot kahraman saf insanlığı kurtarmak yerine insanlık tanımının kimi dışladığını sorar.
İroni metni sorumluluktan kaçıran belirsizlik olmamalıdır.
Bir metaforun neyi açtığını ve hangi maddi farkı örttüğünü birlikte yazmak gerekir.
İKİNCİ KISIM · ÜÇ SINIR
İnsan ile hayvan sınırı
Evrim, davranış araştırmaları ve hayvanlarla ortaklık insanı bütünüyle ayrı ve üstün tür sayan çizgiyi zayıflatır.
Alet kullanan karga ve dil işareti öğrenen primat yalnız insana ayrılan özellikleri sorgulatır.
Benzerlik bütün tür farklarını ve etik sorumlulukları silmez.
İnsan üstünlüğü varsayımını bakım, habitat ve araştırma kararında görünür kılmak gerekir.
İKİNCİ KISIM · ÜÇ SINIR
İnsan ile makine sınırı
Makineler artık yalnız dış araç değil algı, hafıza, hareket ve iletişimin içine yerleşmiş ortaklardır.
Telefon numaraları cihazda tutulur; navigasyon şehrin iç haritasını giderek bizim yerimize taşır.
Araçla bütünleşme insan iradesinin veya bedenin yok olduğu anlamına gelmez.
Teknolojinin hangi kapasiteyi büyütüp hangisini körelttiğini küçük bir kullanım günlüğüyle izlemek gerekir.
İKİNCİ KISIM · ÜÇ SINIR
Fiziksel ile fiziksel olmayan sınırı
Mikroelektronik görünmez kod ve sinyali beden, savaş, üretim ve günlük nesnede maddi sonuç üreten güce dönüştürür.
Ekrandaki birkaç satır kod deponun vardiyasını ve işçinin yürüme hızını değiştirir.
Dijital olan maddesiz değildir; enerji, maden ve emek altyapısı taşır.
Bulut hizmetini veri merkezi, işçi ve atık zinciriyle birlikte düşünmek gerekir.
ÜÇÜNCÜ KISIM · KİMLİK
Saf köken hikâyesine veda
Siborg cennet öncesi masum bütünlüğe dönmeyi istemez; kimliklerin tarihsel, karışık ve çatışmalı kurulduğunu kabul eder.
'Doğal kadınlık' diye sunulan bakım rolünün eğitim, ücret ve yasa ile üretildiği görülür.
Biyolojik gerçekliği tamamen dil oyunu saymak başka bir indirgeme olur.
Doğa iddiasında hangi beden bulgusu ile hangi toplumsal kuralın birbirine karıştırıldığını ayırmak gerekir.
ÜÇÜNCÜ KISIM · KOALİSYON
Kimlik yerine yakınlık
Ortak mücadele herkesin aynı özden gelmesine değil, belirli amaç için kurulan yakınlık ve sorumluluğa dayanabilir.
Farklı sınıf, ırk ve cinsiyet deneyimindeki kişiler güvenli işyeri için aynı masada buluşur.
Geçici koalisyon gerçek güç farklarını konuşmadan kurulursa bazı sesleri yine silebilir.
Birlik cümlesinden önce her grubun riski, kaynağı ve söz hakkını açık etmek gerekir.
ÜÇÜNCÜ KISIM · FARK
Tek bir 'kadın' kimliği sorunu
Evrensel kadınlık iddiası ırk, sınıf, ülke, cinsellik ve beden farklarını merkezdeki grubun deneyimine indirebilir.
Ofis çalışanının cam tavan sorunu ile göçmen ev işçisinin görünmez emeği aynı kelime altında farklı güç taşır.
Farkları vurgulamak ortak cinsiyet baskısını inkâr etmek değildir.
Politika yaparken ortalama kadın yerine kesişen en yüksek riskleri ayrı görmek gerekir.
DÖRDÜNCÜ KISIM · BİLİŞİM EGEMENLİĞİ
Entegre devre
Yeni dünya düzeninde ev, fabrika, ordu, pazar ve beden bilgi ağlarıyla tek entegre devreye bağlanır.
Evden çalışan kadın aynı ekranda çocuk bakımı, ücretli iş, alışveriş ve devlet formunu taşır.
Ağ bağlantısı yalnız denetim değil bilgi ve dayanışma da sağlayabilir.
Kolaylık sağlayan sistemde görünmez bakım ve veri emeğini kimin yaptığını sormak gerekir.
DÖRDÜNCÜ KISIM · EMEK
Ev işi ekonomisinin yayılması
Esnek ve güvencesiz çalışma yalnız evdeki kadın emeğine özgü olmaktan çıkıp küresel iş düzeninin yaygın biçimine dönüşebilir.
Uygulama çalışanı işi varmış gibi görünür ama saat, sigorta ve ücret güvencesini kendi taşır.
Bütün esnek çalışma aynı değildir ve bazı kişiler için erişim sağlar.
Esnekliğin karar hakkını mı yoksa riski işçiye devretmeyi mi artırdığını ölçmek gerekir.
DÖRDÜNCÜ KISIM · GÜÇ
Bilişimin tahakküm ağı
Eski ikiliklerin yerine veri, genetik, iletişim ve finansın kurduğu yeni sınıflandırma ve denetim biçimleri geçer.
Kredi puanı kişinin yüzünü tanımadan ev, iş ve sigorta seçeneklerini daraltır.
Teknolojik sistem tek ve yenilmez iktidar değildir.
Sınıflandırmanın verisini, hata oranını, itiraz yolunu ve farklı gruplardaki etkisini sormak gerekir.
BEŞİNCİ KISIM · BİLGİ
Bilim tarafsız bakış değildir
Bilimsel bilgi belirli beden, araç, finansman ve sorular içinden üretilir; hiçbir yerden bakan masum göz yoktur.
İlaç deneyi yalnız erkek bedeninde yapılırsa genel insan bilgisi diye sunulan sonuç eksik kalır.
Konumlu bilgi nesnellikten vazgeçmek değil daha hesap verebilir nesnellik istemektir.
Araştırmada kimin örnekleme girdiğini, kimin soru sorduğunu ve kimin zarar gördüğünü açık etmek gerekir.
BEŞİNCİ KISIM · SORUMLULUK
Teknoloji ne kurtarıcı ne şeytan
Siborg siyaseti teknolojiyi saf özgürlük veya kaçınılmaz felaket saymak yerine içindeki çelişkili imkânlarla uğraşır.
Yüz tanıma kayıp kişiyi bulabilir, aynı araç göstericileri izleyebilir.
İkiliği reddetmek net yasak ve sınır gerektiren zararlarda kararsız kalmak demek değildir.
Her kullanımda amaç, rıza, güç, geri alınabilirlik ve alternatif tasarımı değerlendirmek gerekir.
BEŞİNCİ KISIM · DİL
Yazı ve yeniden kodlama
Dışlanan gruplar kendilerine verilen kimlik dilini bozup yeniden yazarak yeni siyasi özne ve ilişki kurabilir.
Hakaret olarak kullanılan sözcük topluluk tarafından ters çevrilip dayanışma işaretine dönüştürülür.
Yeniden sahiplenme herkes için aynı güvenlik ve anlamı taşımaz.
Bir grubun kendi adını seçme hakkını dışarıdan romantikleştirmeden desteklemek gerekir.
ALTINCI KISIM · SONUÇ
Tanrıça değil siborg
Haraway kaybedilmiş doğal bütünlüğe dönüşen tanrıça imgesindense kirli tarih içinde bağlantı kuran siborgu tercih eder.
Kırık parçalardan yapılmış araç kusursuz kök anlatısından daha dürüst biçimde ortak işi sürdürür.
Siborg da pazarlama ikonuna ve yeni üstünlük mitine dönüşebilir.
Saflık aramak yerine bağımlılıklarımızın sorumluluğunu ve değiştirilebilir tasarımını görmek gerekir.
SON DURAKLAR · SINIR
Kitabın kolay yanlış anlaşılacağı yer
Manifesto 'makineler kadınları kurtaracak' veya beden artık önemsizdir demez. Teknolojinin iktidar taşıdığını açıkça görür; amacı saf kimlik ve doğa hikâyesi yerine çelişkili ağların içinde sorumlu koalisyon kurmaktır.
Protez kullanan kişi otomatik olarak özgürleşmiş siborg kahraman değildir. Cihazın fiyatı, tamiri, verisi ve kullanıcının söz hakkı onun kapasitesini genişletebilir ya da yeni bağımlılık yaratabilir.
Siborg Manifestosu için doğru okuma, güçlü cümleyi tek başına taşımak yerine onu destekleyen örneği ve sınırını da birlikte hatırlamaktır.
SON DURAKLAR · TARTIŞMA
Kitap hakkında süren tartışma
Metin feminist teknoloji çalışmaları, bilim ve teknoloji araştırmaları, siberkültür, beden ve kimlik tartışmalarının kurucu eserlerinden biri oldu; siborg popüler kültürde de güçlü simgeye dönüştü.
Yoğun ve oyunlu dilin emekçilerin maddi koşullarını erişilmez kıldığı, teknolojiyle melezliği fazla kutlayan okumaya açık olduğu, ırk, sömürgecilik ve küresel üretim zincirlerinin daha açık işlenmesi gerektiği söylendi.
Siborg Manifestosu bugün hâlâ okunuyorsa bunun nedeni yalnız verdiği cevaplar değil, itirazların bile çevresinde dönmeye devam ettiği güçlü sorulardır.
SON DURAKLAR · BUGÜN
Bugüne taşınan üç soru
Bu sınır kimin çıkarına doğal sayılıyor? Teknoloji bedenimin hangi gücünü ve bağımlılığını değiştiriyor? Ortaklık özdeşlikten değil hangi somut amaçtan kurulabilir?
Gün boyu kullandığınız bir cihazı seçin. Bedeninizde büyüttüğü kapasiteyi, topladığı veriyi, arkasındaki emeği ve onsuz kalan kişiyi dört kısa notla yazın.
Siborg Manifestosu bu soruların hemen cevaplanmasını beklemez.
SON DURAKLAR · ÖZ
Bir cümlede kitabın özü
Saf insan, saf doğa ve tek kimlik zaten kırılmış hikâyelerdir; siborg bu karışıklığın içinde teknolojiye teslim olmadan kısmi, hesap verebilir ve beklenmedik ortaklıklar kurma çağrısıdır.
Akılda tutulacak son görüntü, fuşya, koyu lacivert ve bakır tonlarında insan eli, hayvan kanadı, devre yolu ve bitki kökünün tek gövdede birleştiği; gövdenin farklı topluluklara ipler uzattığı canlı bir melezdir.
Siborg Manifestosu adlı özgün eseri okumak, burada sadeleştirilen yolun ritmini, kanıtlarını ve yazarın kendi sesini görmenin tek yoludur.