Bilimsel Araştırmanın Mantığı

Geçmişte tekrarlanan olaylardan evrensel yasa çıkarırken mantıksal sıçrama yaparız; güneşin her gün doğması yarın doğacağını tek başına kanıtlamaz.

Yüz kez zamanında gelen otobüs, yüz birinci gün motorunun bozulmayacağını zorunlu kılmaz.

tümevarım bilmecesi birey ile düzeni birlikte düşünmeyi ister.

Geçmişteki örneği bugüne kopyalamak yerine tümevarım bilmecesi sorusunu koruyun; kişiler ve araçlar değişse de ilişkinin biçimi yeniden ortaya çıkabilir.

Popper'ın sınır ölçütü bir teorinin doğru görünmesi değil, hangi gözlemde yanlış sayılacağını açıkça söyleyebilmesidir.

Her maç sonucunu sonradan açıklayan falcı hiç kaybetmez; önceden kesin skor veren kişi gerçek risk alır.

bilim ile bilim olmayanı ayırmak geriye dönük kolaycılığa karşı dikkatle okunmalıdır.

Bir hafta boyunca bilim ile bilim olmayanı ayırmak fikrinin küçük örneklerini not edin; kavramın gerçekten açıklayıcı mı, yoksa yalnız kulağa etkileyici mi geldiği ortaya çıkar.

Bilimsel önerme mümkün olayların bazılarını yasaklar; hiçbir olası sonuç onu sarsmıyorsa dünya hakkında belirli bir şey söylemiyordur.

‘Yarın yağmur yağacak ya da yağmayacak’ kesin doğrudur ama hava hakkında sınanabilir bilgi vermez.

yanlışlanabilirlik başlığını bir eğilim ve soru olarak tutmak, onu her olaya zorla uygulamaktan daha doğrudur.

İşyerinde ya da evde yanlışlanabilirlik benzeri bir gerilim çıktığında kişileri suçlamadan önce davranışı üreten koşulu değiştirmeyi deneyin.

Evrensel yasa sayısız uyumlu örnekle kesinleşmez, fakat açık karşı örnek mantıksal olarak onunla çatışır.

Bütün anahtarların kapıyı açtığını söyleyen iddiayı yüz çalışan anahtar değil, tek çalışmayan anahtar bozar.

Koşullar, kurumlar ve insanların tepkileri değiştiğinde doğrulama ile yanlışlama eşit değildir bambaşka sonuçlar verebilir.

Bir kurumun açıklamasını dinlerken doğrulama ile yanlışlama eşit değildir açısından söylenen amaç ile ortaya çıkan gerçek sonucu karşılaştırın.

İyi teori zaten bildiğimizi başka kelimeyle tekrarlamak yerine beklenmedik ve ölçülebilir sonuçlar öngörür.

Haritacı henüz gidilmemiş vadide nehir bulunacağını söylerse keşif gerçek sınav olur.

Koşullar, kurumlar ve insanların tepkileri değiştiğinde cesur tahmin bambaşka sonuçlar verebilir.

Bir kurumun açıklamasını dinlerken cesur tahmin açısından söylenen amaç ile ortaya çıkan gerçek sonucu karşılaştırın.

Deney raporları çıplak gerçek değil, bilim topluluğunun belirli yöntemlerle geçici olarak kabul ettiği sınanabilir ifadelerdir.

Termometre 40 derece gösterir; cihazın kalibrasyonu ve ölçüm koşulu kabul edilmeden sayı tek başına hüküm olmaz.

Kitap temel önermeler ve karar düzeninin nasıl çalıştığını gösterirken, bunun ahlaken doğru olduğunu söylemiş olmaz.

Bölümü hayata taşımanın en sade yolu, temel önermeler ve karar için 'başka türlü olsaydı ne değişirdi?' sorusunu gerçek bir sahneye uygulamaktır.

Neye bakacağımızı ve ne sayacağımızı kavramlar belirler; bu durum gözlemi değersiz değil eleştirilebilir yapar.

Doktor aynı röntgende sıradan kişinin görmediği gölgeyi görür, çünkü eğitim hangi örüntünün önemli olduğunu öğretmiştir.

Kavramın sınırı özellikle önemlidir: gözlem teori yüklüdür bazı olaylarda merkezdeyken bazılarında yalnız küçük bir etkendir. Ölçüyü bağlam belirler. Bu sınır, kitabı değersizleştirmez.

Yine de gözlem teori yüklüdür içindeki güç, korku, umut veya alışkanlık ilişkisini yeni araçların içinde yeniden arayın.

Olası sonuçların daha geniş bölümünü dışlayan teori daha yüksek sınanabilirlik taşır; kesinlik arttıkça çürütülme riski de artar.

‘Bu hafta bir gün gelir’ zayıf, ‘salı 09.00'da gelir’ güçlü ve kolay sınanan tahmindir.

Koşullar, kurumlar ve insanların tepkileri değiştiğinde daha çok şey yasaklayan teori bambaşka sonuçlar verebilir.

Bir kurumun açıklamasını dinlerken daha çok şey yasaklayan teori açısından söylenen amaç ile ortaya çıkan gerçek sonucu karşılaştırın.

Popper basitliği estetik zevkten çok teorinin daha açık ve sıkı sınavlara izin vermesiyle ilişkilendirir.

Her başarısızlık için yeni görünmez neden ekleyen karmaşık hikâye, sade rakibinden daha az risk taşır.

basitlik neden değerlidir? birey ile düzeni birlikte düşünmeyi ister.

Geçmişteki örneği bugüne kopyalamak yerine basitlik neden değerlidir? sorusunu koruyun; kişiler ve araçlar değişse de ilişkinin biçimi yeniden ortaya çıkabilir.

Teori karşı örnekte yalnız onu kurtarmak için yeni varsayım ekliyorsa yanlışlanabilirliğini azaltabilir; yeni varsayım bağımsız sonuç üretmelidir.

Kehanet tutmayınca 'görünmez güç saati değiştirdi' demek, bir sonraki sınavı da engelliyorsa açıklama değildir.

Kavramın sınırı özellikle önemlidir: ad hoc kurtarma bazı olaylarda merkezdeyken bazılarında yalnız küçük bir etkendir. Ölçüyü bağlam belirler.

Yine de ad hoc kurtarma içindeki güç, korku, umut veya alışkanlık ilişkisini yeni araçların içinde yeniden arayın.

Test ana teoriyle birlikte cihaz, başlangıç koşulu ve yardımcı varsayımları sınar; başarısızlıkta hangi parçanın bozuk olduğu araştırılır.

Kek kabarmadıysa tarif, fırın ısısı, maya veya ölçü kabı suçlu olabilir.

deney tek başına konuşmaz benzerliği kadar dönemler arasındaki farkları da hesaba kattığımızda gerçek bir düşünme aracına dönüşür.

Bir tartışmada deney tek başına konuşmaz kavramını karşı tarafa yapıştırmadan önce kendi davranışınızda aynı mekanizmanın daha küçük bir örneğini bulun.

Olasılıklı teoriler tek olayla kolay yanlışlanmaz; hangi sonuç dizisinin teoriyle ciddi çatışacağı önceden yöntemsel olarak belirlenmelidir.

Yazı tura on kez tura gelebilir; hile iddiası için tek seri değil daha uzun ve beklenmedik örüntü gerekir.

olasılık problemi en verimli biçimde, neyi açıkladığı kadar neyi açıklamadığı da söylenince anlaşılır.

Bugün benzer bir durumla karşılaştığınızda, önce olasılık problemi fikrinin hangi somut ayrıntıda göründüğünü ve kimin hayatını değiştirdiğini sorun.

Teori zor sınavlardan geçince pekişir, fakat sonsuza kadar doğru ilan edilmez; gelecek testlere açık kalır.

Köprü bin araç geçirdi diye ölümsüz olmaz, yalnız tasarımına güvenmek için iyi neden artar.

pekiştirme doğrulanma değildir fikrini kullanırken benzetmenin nerede bittiğini ayrıca görmek gerekir.

Sosyal medyada kesin bir hüküm gördüğünüzde pekiştirme doğrulanma değildir için hangi kanıtın eksik olduğunu sormak, heyecan verici fakat yanlış genellemeyi durdurabilir.

Bilim biriktirilmiş kesinlikten çok sorun, tahmin, eleştiri ve hata ayıklama döngüsüyle ilerler.

Yazılım her bulunan hatada düzelir; kusursuz olduğu varsayılan program ise hatayı kullanıcıya yükler.

Kitap bilgi hatalardan büyür düzeninin nasıl çalıştığını gösterirken, bunun ahlaken doğru olduğunu söylemiş olmaz.

Bölümü hayata taşımanın en sade yolu, bilgi hatalardan büyür için 'başka türlü olsaydı ne değişirdi?' sorusunu gerçek bir sahneye uygulamaktır.

Yanlışlanabilirliği korumak mantıktan fazlasını, eleştiriye izin veren ortak kurallar ve dürüst raporlama kültürünü gerektirir.

Maçta kaleyi her şutta hareket ettiren takım kâğıt üzerinde yenilmez ama oyunu bitirir.

Kitap okuru etkileyici sonuçlara hızla götürür; yine de yöntemsel kurallar için kanıt, yorum ve değer yargısını ayrı ayrı tutmak gerekir. Bu sınır, kitabı değersizleştirmez.

Bir seçim yaparken yöntemsel kurallar fikrinin size hangi görünmez varsayımı fark ettirdiğini tek cümleyle yazın.

Kuhn, Lakatos ve Duhem sonrası tartışmalar bilim insanlarının tek karşı örnekte teori bırakmadığını, araştırma programları ve tarihsel toplulukların daha karmaşık çalıştığını gösterdi.

Yeni ilacın ilk başarısız deneyi bütün yaklaşımı bitirmeyebilir; fakat sonsuz mazeret de araştırmayı dogmaya çevirir.

Kavramın sınırı özellikle önemlidir: popper'ın sınırı bazı olaylarda merkezdeyken bazılarında yalnız küçük bir etkendir. Ölçüyü bağlam belirler.

Yine de popper'ın sınırı içindeki güç, korku, umut veya alışkanlık ilişkisini yeni araçların içinde yeniden arayın.