Pratik Aklın Eleştirisi

Akıl yalnız neyin doğru olduğunu bilmek değil, iradeye ne yapılması gerektiğini ilke olarak verebilmek bakımından pratiktir.

Açken pastayı istemek eğilimdir; adil paylaşma kuralını seçmek pratik yargıdır.

Akıl bedensiz boşlukta karar vermez.

Somut koşulu görüp ilkenin kaynağını ayırmak gerekir.

Maksim kişinin belirli amaç için hangi durumda nasıl davranacağını anlatan öznel kuraldır.

Sıkışınca yalan söyleyerek kurtulacağım cümlesi gizli bir maksimdir.

Ahlaki değerlendirme görünen davranıştan önce bu ilkeye yönelir; aynı yardım eylemi görev duygusu, çıkar veya beğenilme isteği gibi farklı maksimlerden doğabilir.

İnsan gerçek maksiminin farkında olmayabilir.

Davranışın arkasındaki koşul-amaç-eylem üçlüsünü açık yazmak gerekir.

Bir hedefi istiyorsak ona yarayan araç akılca önerilir; kural hedefe bağlıdır.

Sınavı geçmek istiyorsan çalış denir.

Koşullu buyruk beceri ve ihtiyat alanında etkilidir; istenen sonuca götüren yolu gösterir, fakat herkes için bağlayıcı bir ahlaki gerekçe üretmez.

Teknik doğruluk hedefin ahlaken iyi olduğunu göstermez.

Önce amacın kendisini ahlak yasasıyla sınamak gerekir.

Ahlaki yükümlülük yalnız haz, başarı veya ödül istediğimiz sürece değil akıllı varlık olarak herkese geçerli olmayı talep eder.

Kimse görmese de emaneti iade etmek gerekir.

Evrensellik somut ayrıntıyı önemsiz yapmaz.

Maksimi gerçek bağlamıyla formüle etmek gerekir.

Kendi kuralımızın aynı durumda herkes için yasa olmasını tutarlı biçimde isteyip isteyemeyeceğimizi sınarız.

Yalan vaat herkesçe kural olursa kimse vaade inanmaz.

Test, kendimize tanıdığımız istisnanın ortak kuralı imkânsızlaştırıp imkânsızlaştırmadığını açığa çıkarır; kişi kendi çıkarını herkesin kullanamayacağı ayrıcalıkla koruyamaz.

Formül her ikilemi otomatik çözmez.

Çatışan görev ve sonuçları dürüstçe görünür tutmak gerekir.

İrade ahlak yasasını dış ödül veya emirden değil kendi akıl yetisiyle kendine verdiğinde özerktir.

Kişi sırf patron bakıyor diye değil adil bulduğu için doğru kayıt tutar.

Kendi yasasını vermek istediğini yapmak değildir.

Kuralın kişisel kapris değil evrensel akla dayanmasını istemek gerekir.

İrade mutluluk, korku, otorite veya çıkar gibi dış koşulu en yüksek belirleyici yaptığında yaderk kalır.

Bağış yalnız övgü fotoğrafı için yapılır.

Kant'ın itirazı duygunun varlığına değil, iradenin yasasını dış ödül veya eğilimden almasına yönelir; bu durumda davranış koşul değişince bağlayıcılığını kaybeder.

Dış neden iyi davranışa destek olabilir.

Ahlaki değerle faydalı sonucu birbirinden ayırmak gerekir.

Kant ahlak yasasının bağlayıcılığını türetilecek deney olgusu değil pratik aklın doğrudan bilinci olarak sunar.

Yapabileceğimizden emin olmadığımız halde yapmalıyım duygusu belirir.

Bu iddia tartışmalı ve açıklaması zor bir başlangıçtır.

Bağlayıcılık deneyimini evrensel kanıt saymadan sorgulamak gerekir.

Teorik akıl özgürlüğü deney nesnesi olarak kanıtlayamaz; ahlak yasasına bağlılık kendimizi özgür fail düşünmemizi gerektirir.

Çıkarın tersine doğruyu yapabilme yükümlülüğü başka türlü davranabilme fikrini açar.

Psikolojik ve toplumsal kısıtlar gerçektir.

Ahlaki sorumlulukla fiilî hareket alanını birlikte değerlendirmek gerekir.

Ahlak yasası benlik sevgisini sınırlandırırken yasaya yönelik özel saygı duygusu doğurur; bu duygu neden değil etkidir.

Kişi çıkarına yenilmediğinde gururu incinir ama görevin ağırlığını hisseder.

Saygı soğuk küçümseme veya otorite korkusu değildir.

Kişinin onurunu koruyan karşılıklı saygıyı somutlaştırmak gerekir.

İyi olan önce arzulanan sonuçla değil, ahlak yasasına uygun irade ilkesiyle belirlenir.

Kazanç sağlayan yalan yararlı görünse de iyi olmaz.

Sonuçlar tümüyle önemsiz değildir; uygulamada bilgi ister.

İlke ile öngörülebilir etkiyi birbirine karşı değil birlikte sorumlulukla düşünmek gerekir.

Duyular üstü ahlak yasasını somut olaya uygularken doğa yasasının evrensel biçimini benzetme olarak kullanırız.

Davranış kuralım doğa yasası gibi düzenli olsaydı ortak yaşam mümkün mü diye sorarız.

Benzetme her bağlamı çözmez.

Vakayı doğru tanımlayıp istisnayı gizlememek gerekir.

Ahlaken iyi olmak mutluluğu garanti etmez; yine de akıl en yüksek iyide erdemle ona uygun mutluluğun birleşmesini düşünür.

Dürüst kişi zarar, hilekâr kişi ödül görebilir.

Ahlak mutluluk alışverişi değildir.

Doğru davranışı ödül beklentisinden bağımsız tutmak gerekir.

Erdem mutluluğun nedeni gibi görünmez, mutluluk da erdem üretmez; en yüksek iyi isteği iki alanı gerilimde bırakır.

Adil hayat ile iyi talih dünyada sık sık ayrılır.

Gerilim gerçek adaletsizliği öte dünyaya ertelemeye dönüşebilir.

Kamusal adalet çabasını metafizik umutla değiştirmemek gerekir.

Kant ruhun ölümsüzlüğü ve Tanrı'yı teorik bilgi değil, ahlaki ilerleme ve en yüksek iyi için pratik aklın postulatları olarak ele alır.

Bitmeyen ahlaki gelişim ve adil mutluluk uyumu düşünülür.

Postulat kanıtlanmış nesnel gerçek demek değildir.

İnanç, umut ve bilgi iddiasını açıkça ayırmak gerekir.

Kant dışımızdaki evrenin büyüklüğü ile içimizdeki ahlaki yükümlülüğün saygınlığını birlikte düşünür.

Gece göğe bakan kişi küçüklüğünü, verdiği söz karşısında sorumluluğunu hisseder.

İki deneyim insanı farklı yönde yerinden eder: doğa fiziksel önemsizliğimizi, ahlak yasası ise özgür ve sorumlu bir özne olarak değerimizi gösterir.

Yüce cümle günlük ikilemi çözmez.

Hayranlığı küçük ve tekrarlanan dürüst eyleme bağlamak gerekir.