Monadoloji

Parçalardan kurulu her şeyin temelinde artık bölünemeyen basit tözler bulunmalıdır.

Kolye boncuklardan oluşur ama monad uzayda daha küçük boncuk değildir.

Mantıksal basitlik fizik parçacıkla karıştırılmamalıdır.

Modelin madde deneyine değil metafizik birliğe cevap verdiğini görmek gerekir.

Monadın içine dışarıdan özellik girmez; değişimi kendi iç ilkesinden doğar.

Kapalı müzik kutusu ezgiyi dış itiş olmadan programına göre sürdürür.

Leibniz böylece gerçek birliği dış etkilere bölünmeyen basit tözde arar; gördüğümüz etkileşim ise monadların karşılıklı uyumlu iç değişimleri olarak yorumlanır.

Benzetme monadı makine yapmaz.

Nedensel etkileşimi neden reddettiğini ayrıca sorgulamak gerekir.

Ayırt edilemez iki varlık için yeter neden olmayacağından her monad evreni benzersiz açıdan ifade eder.

Aynı meydanın iki pencereden görünüşü hiçbir zaman tam aynı değildir.

İlke modern fizikte basit gözlem kuralı değildir.

Felsefi zorunlulukla ölçülebilir farkı ayırmak gerekir.

Her monad çokluğu birlik içinde temsil eden algılara sahiptir; algı bilinçli görmekten daha geniştir.

Uyuyan kişi yağmur sesini bilinçsizce işler.

Algı monadın evreni kendi bakış noktasından ifade etmesidir; monadlar aynı bütünü temsil ederken açıklık ve seçiklik dereceleri bakımından ayrılır.

Her maddenin insan gibi düşündüğü sonucu çıkmaz.

Algı, bilinç ve düşünce derecelerini ayırmak gerekir.

Bir algıdan ötekine geçişi sağlayan iç eğilime iştah denir.

Melodi her notada sonraki notaya yönelen bir akış taşır.

İştah her zaman hedefe tam ulaşmaz; bir sonraki algıya doğru yönelim sağlarken ardışık durumların kesintisizliğini ve monadın iç etkinliğini açıklar.

İştah gündelik arzu ile aynı değildir.

Teknik terimi insan niyeti gibi kişileştirmemek gerekir.

Bilinç eşiğine çıkmayan sayısız küçük algı deneyimin zeminini oluşturur.

Tek dalga duyulmaz ama denizin uğultusu binlercesinden doğar.

Bilinçli deneyimin sürekliliği bu fark edilmeyen geçişlere dayanır; eşik altındaki değişimler biriktiğinde dikkatimizde nitel bir fark olarak belirir.

Bu fikir modern bilinçdışı kuramının aynısı değildir.

Tarihsel benzerliği doğrudan kimlik saymamak gerekir.

Bellek taşıyan monad ruh, akıl ve zorunlu doğruları kavrayan monad tin düzeyinde anlatılır.

Hayvan geçmiş acıyla yoldan kaçar, insan nedenini genel ilkeye bağlar.

Hayvan zihni hakkındaki dönem varsayımları sınırlıdır.

Derece farkını insan üstünlüğü bahanesi yapmamak gerekir.

Çelişki içeren önerme yanlış, karşıtı zorunlu olan önerme doğrudur.

Üçgenin aynı anlamda hem üç hem dört kenarlı olması imkânsızdır.

Bu ilke akıl yürütmenin eleme ölçüsüdür: bir iddia kendi kavramıyla çelişiyorsa gerçekleşip gerçekleşmediğine bakmadan reddedilir.

Gündelik anlaşmazlıkların çoğu tanımsal değildir.

Mantıksal zorunlulukla olgusal belirsizliği ayırmak gerekir.

Hiçbir olgu neden böyle olup başka türlü olmadığını açıklayan yeter sebep olmadan gerçek sayılamaz.

Bahçedeki taşın tam burada olmasının bir geçmişi vardır.

Sebebi bilmememiz olmadığı anlamına gelmez ama ilke tartışmalıdır.

Açıklama isteğini sonsuz uydurma gerekçeye çevirmemek gerekir.

Zorunlu doğrular çözümlemeyle, olumsal gerçekler ise nedenler zinciriyle anlaşılır.

İki artı iki zorunludur; bugün yağmur yağması başka türlü olabilirdi.

İlk türün gerekçesi sonlu çözümlemeyle gösterilebilir; ikinci türde ise nedenler zinciri dünyanın tüm düzenine uzandığı için tam açıklama yalnız Tanrı'ya açıktır.

Matematik ve doğa bilimi ilişkisi daha karmaşıktır.

Karşıtının mümkün olup olmadığını sorarak ayrımı denemek gerekir.

Olumsal şeylerin yeter sebebi kendi zincirinde bulunamayacağı için Leibniz zorunlu töz olan Tanrı'ya gider.

Her kitabın başka kitaba dayanması kütüphanenin neden var olduğunu açıklamaz.

Kozmolojik çıkarım inanmayanlar için tartışmalıdır.

Son neden gereksinimi ile verilen cevabın zorunluluğunu ayırmak gerekir.

Tanrısal akıl çelişmeyen sayısız dünya düzenini mümkün olarak kavrar.

Aynı karakterlerin farklı seçimlerle kurduğu alternatif romanlar düşünülür.

Dünya tek tek olayların rastgele toplamı değil, birlikte gerçekleşebilir durumların bütünüdür; bir seçeneğin değişmesi başka olayların bağdaşma düzenini de etkiler.

Mümkün dünya fiziksel paralel evren demek değildir.

Kavramı olasılık düşünme aracı olarak kullanmak gerekir.

Kusursuz Tanrı en çok çeşitliliği en büyük düzenle birleştiren en iyi mümkün dünyayı seçer.

Büyük resimde bazı yerel acıların daha geniş düzenle bağlandığı savunulur.

Gerçek kötülük karşısında bu tez ağır ahlaki itiraz taşır.

Acıyı yaşayan kişiyi soyut uyum adına susturmamak gerekir.

Monadlar birbirini itmeden iç gelişimleri Tanrı tarafından uyumlu olacak biçimde düzenlenmiştir.

İki saat temas etmeden aynı anda çalar.

Beden ile ruh arasındaki uygunluk da bu modelle açıklanır: biri diğerine komut vermez, fakat iki ayrı gelişim dizisi karşılık gelecek biçimde ilerler.

Model deneysel mekanizmayı açıklamaz.

Uyumu betimlemekle nedenini kanıtlamayı ayırmak gerekir.

Ruh amaçlar düzenine, beden etkin nedenler düzenine göre ilerler ama ikisi uyumlu görünür.

Karar verme deneyimiyle kas hareketi iki ayrı açıklama dilinde buluşur.

Modern sinirbilim doğrudan etkileşim sorusunu başka biçimde kurar.

Tarihsel modeli güncel bilim diye sunmamak gerekir.

Her monad evreni kendi açıklık derecesinde yansıtan canlı bir ayna olduğu için bütün ile tekil birbirine bağlıdır.

Karanlık aynada görüntü bulanık, akıllı ruhta daha seçiktir.

Şiirsel imge kanıtın yerini tutmaz.

Sistemin birlik kazancıyla doğrulanabilirlik sorununu birlikte görmek gerekir.