Bir Adalet Teorisi

Rawls doğru olmayan teori nasıl reddedilirse adaletsiz kurumların da verimli olsalar bile değiştirilmesi gerektiğini söyler. Adalet temel toplumsal işbirliğinin ilk erdemidir.

Çok hızlı çalışan mahkeme masumları sistematik cezalandırıyorsa verim başarı değildir.

Adalet tek değer değildir; güvenlik ve refah da önemlidir. Rawls temel hakların toplam faydaya kolayca feda edilmesine karşı öncelik kurar.

Bir kurumun başarısını yalnız çıktı sayısıyla değil hakları nasıl dağıttığıyla değerlendirin.

Anayasa, piyasa, mülkiyet, eğitim ve aile gibi temel kurumlar insanların başlangıç imkânlarını derinden belirler. Adalet yalnız yardım değil bu yapının düzenlenmesidir.

Aynı çalışkanlıktaki iki çocuk farklı mahalle okullarında bambaşka kapılara ulaşır; sonuç yalnız kişisel gayret değildir.

Ailenin temel yapıda yeri feministlerce yetersiz işlendiği için eleştirilmiştir. Ev içi güç de adalet konusudur.

Bir eşitsizliği sonradan bağışla kapatmadan önce onu sürekli üreten kurum kuralını bulun.

Başlangıç durumu insanların gerçekten yaptığı tarihsel sözleşme değil, adil ilkeleri seçmek için tasarlanmış temsil aracıdır. Taraflar özgür ve eşit yurttaşların çıkarını düşünür.

Oyunun kurallarını taşların hangi renkte size düşeceğini bilmeden yazmak, taraflı avantajı azaltır.

Düşünce deneyinin varsayımları sonucu etkiler; risk tutumu ve insan modeli tartışmalıdır.

Bir kuralı savunurken onu seçen kişinin kendi yerini bilip bilmediğini sorun.

Taraflar sınıfını, yeteneğini, dinini, cinsiyetini ve iyi hayat anlayışını bilmez; genel toplum bilgisine sahiptir. Böylece kuralı kendine özel dikemez.

Pastayı bölen kişinin son dilimi alacağını bilmesi parçaları daha eşit kesmesine yol açar.

Kimliği silmek, tarihsel haksızlığı da görünmez yapabilir. Irk ve cinsiyet adaletinde bazen farkı bilmek gerekir.

Tarafsızlık ile körlük arasındaki farkı koruyun: kuralı özel çıkardan arındırırken gerçek eşitsizliği görün.

Her yurttaş ifade, vicdan, siyasi katılım, kişi özgürlüğü ve hukuk güvenliği gibi eşit temel özgürlüklere sahip olmalıdır. Bu özgürlükler ekonomik kazanç için pazarlık konusu yapılamaz.

Toplam gelir artacak diye bir azınlığın oy hakkını kaldırmak Rawlsçı adalete uymaz.

Özgürlükler çatışabilir ve kapsamları yorum ister. Nefret söylemi ile ifade özgürlüğü gibi sorunlar basit listeyle çözülmez.

Bir politika kazanç vaat ettiğinde hangi temel özgürlüğün sessizce bedel yapıldığını sorun.

Aynı yetenek ve çalışma isteğine sahip insanlar, doğdukları sınıftan bağımsız benzer başarı şansına sahip olmalıdır. Yalnız kapının hukuken açık olması yetmez.

Üniversite sınavı herkese aynı soruyu verir ama biri özel ders ve sessiz oda, diğeri vardiya işiyle hazırlanır.

Yetenek de aile, beslenme ve eğitimle gelişir; 'aynı doğal yetenek' varsayımı ölçmesi zor bir soyutlamadır.

Fırsat politikasında başvuru hakkı kadar hazırlık koşullarını ve ağlara erişimi inceleyin.

Ekonomik ve toplumsal eşitsizlikler ancak en az avantajlıların durumunu alternatif düzenlerden daha iyi yapıyorsa kabul edilebilir.

Doktora daha yüksek ücret vermek daha çok hekimin yoksul bölgeye gitmesini sağlıyorsa eşitsizlik savunulabilir; yalnız üsttekini zenginleştiriyorsa değil.

Kimin en az avantajlı olduğu ve karşılaştırma tabanı tartışmalıdır. İlke servet uçurumuna otomatik izin vermez. Bu sınır, kitabı değersizleştirmez.

Bir teşvikin gerçekten en alttakine ne kazandırdığını, yalnız büyüme vaadini değil somut sonuçla ölçün.

Başlangıç durumunda tarafların en kötü konumu mümkün olduğunca iyi yapan ilkeleri seçmesi maximin düşüncesiyle ilişkilidir. Temel özgürlük ve yaşam imkânı büyük risklere bırakılamaz.

Hangi cankurtaran sandalına düşeceğinizi bilmeden en lüks tek sandal yerine hepsinin güvenli olmasını istersiniz.

Rawls her gündelik kararda maximin kullanmaz; özel koşullı anayasal seçim içindir. Aşırı riskten kaçınma eleştirisi vardır.

Geri döndürülemez temel hak riskinde ortalama kazanç kadar en kötü sonucu görün.

Haklar, özgürlükler, fırsatlar, gelir, servet ve özsaygının toplumsal temelleri farklı hayat planları için genel araçlardır. Rawls dağılımı bu birincil mallarla değerlendirir.

İnsanların hedefi farklıdır ama yolculuk için güvenlik, anahtar ve belli kaynaklara herkes ihtiyaç duyar.

Engelli insanların aynı kaynakla aynı imkâna ulaşamayacağı kapasite yaklaşımınca eleştirilmiştir.

Eşit para dağıtımının gerçek hareket alanını eşitleyip eşitlemediğini beden ve bakım ihtiyacıyla sınayın.

Zekâ, sağlık ve aile koşulu seçilmediği için bunların piyasa ödülünü mutlak ahlaki hak saymak keyfidir. Yeteneklerin getirisi ortak kurumlar içinde düzenlenmelidir.

Aynı ses yeteneği sahne, eğitim ve dinleyici olmadan gelir üretmez; bireysel özellik toplumsal ağla değer kazanır.

Bu görüş emek ve sorumluluğu yok saymaz; ödül ile kişinin mutlak hak ettiği düşüncesini sınırlar.

Başarı hikâyesinde kişisel çaba yanında rastlantı ve kamu altyapısının payını yazın.

Rawls temel özgürlüklerin daha fazla gelir uğruna feda edilmemesi gerektiğini söyler. İlkeler sırayla uygulanır: özgürlük, adil fırsat ve sonra fark ilkesi.

Daha ucuz üretim için sendika ve söz hakkını kaldırmak toplam malı artırsa da yurttaş eşitliğini bozar.

Mutlak öncelik acil yoksulluk ve güvenlik durumlarında zor sorular doğurur. Özgürlüğün maddi koşulları da gerekir.

Ekonomik gerekçenin hangi siyasi özgürlüğü sessiz maliyet yaptığını görün.

İnsan hayat planının değerli olduğuna ve onu sürdürebileceğine inanmazsa diğer kaynakları kullanmakta zorlanır. Adil kurumlar kişiyi eşit yurttaş olarak tanımalıdır.

Yardım alan kişiye sürekli şüpheli muamelesi yapmak para verirken özsaygıyı aşındırabilir.

Özsaygı psikolojik his kadar toplumsal statüyle ilgilidir; yalnız motivasyon eğitimi yapısal küçümsemeyi çözmez.

Bir hizmetin yararlanıcıyı pasif yük mü, hak sahibi ortak mı yaptığını inceleyin.

İnsanlar adil kurumlarda karşılıklılık deneyimi yaşadıkça adalet ilkelerine bağlılık geliştirebilir. Düzen yalnız zorla değil, yurttaşların makul bulduğu işbirliğiyle istikrarlı olur.

Herkesin sırasına uyduğu yerde kişi de kuralı korur; ayrıcalık sürekli görülürse uyum saflık gibi görünür.

Adaletsiz geçmişte güven kendiliğinden doğmaz. Söz kadar onarım ve uzun süreli uygulama gerekir.

Kurala uyma çağrısından önce kurumun benzer durumlarda aynı ilkeyi uygulayıp uygulamadığını sorun.

Açık, şiddetsiz ve vicdani yasa ihlali, ciddi adaletsizlikte çoğunluğun adalet duygusuna çağrı yapabilir. Hukuka genel bağlılık içinde belirli yasaya itiraz edilir.

Ayrımcı oturma düzenini barışçıl biçimde ihlal eden eylem, yasayı gizlice değil kamusal olarak sınar.

Şiddetsizlik ve kamusallık ölçüsü baskı altındaki gruba aşırı yük bindirebilir. Radikal eleştiriler daha geniş direniş alanı ister.

Bir protestonun hedefini, yöntemini ve mevcut yasal yolların gerçekten açık olup olmadığını birlikte değerlendirin.

Toplam mutluluğu artırmak bazı kişilerin ağır kaybını başkalarının küçük kazancıyla telafi edebilir. Rawls toplumun tek büyük kişi olmadığını, bireylerin ayrı hayatları bulunduğunu vurgular.

On kişinin eğlencesi için bir masumun özgürlüğünü almak toplam haz hesabında mümkün görünse de onun ayrı hakkını siler.

Kural faydacılığı hakları koruyabilir; Rawls'ın eleştirisi bütün sonuççu görüşleri tek hamlede bitirmez. Bu sınır, kitabı değersizleştirmez.

Toplam artış anlatısında kaybın belirli kişiler üzerinde yığılmış olup olmadığını sorun.

Nozick mülkiyet ve tarihsel hakları, komüniteryenler soyut bireyi, feministler aile içi adaleti, kapasite yaklaşımı gerçek yapabilme gücünü öne çıkararak Rawls'ı eleştirdi.

Herkese aynı bisikleti vermek kaynak eşitliği olabilir; süremeyen kişi için hareket özgürlüğü yaratmayabilir.

Rawls sonraki eserlerinde çoğulculuk ve siyasi liberalizmi geliştirdi. Teori sabit tek baskı değildir.

Bir adalet modelinde dağıtılan şeyin kaynak mı, hak mı, kapasite mi, tanınma mı olduğunu açıkça sorun.